Algemeen

"Christenen hebben baat bij biecht."

Reformatorisch Dagblad - 28 januari 2019

Juist vandaag zijn er veilige ruimtes nodig waar zondaren eerlijk kunnen zijn, zonder er ongenadig van langs te krijgen. De pijn die het lijden van gezichtsverlies meebrengt, weegt niet op tegen de geestelijke bevrijding die erop volgt.

Onze huidige tijd kenmerkt zich door nadrukkelijke aandacht voor het uiterlijk. Op sociale media presenteer je je van je mooiste en sterkste kant. In het publieke leven telt wat je doet, meer dan wie je bent. Het gevaar is daarom levensgroot dat deze aandacht voor het uiterlijk een schaamlap is voor een leeg en hol innerlijk. Waarom zou je waarachtig zijn? Het wordt ons gemakkelijk gemaakt om onze verborgen misère, onze worstelingen, nood en schuld te overcompenseren door een vlucht in het verwerven van status en aanzien. Ondertussen wordt de pijn van een gekweld geweten en een belast leven verdoofd. Met alle kwalijke gevolgen vandien.

Terecht breekt Wim de Kloe daarom een lans voor de biecht in de rubriek Welbeschouwd (RD 12-1). Hij stelt op basis van een van de geschriften van Maarten Luther, ”De Babylonische gevangenschap van de kerk” (1520), vóór om de biecht meteen in te voeren in onze traditie. In het spoor van zijn bijdrage trek ik graag enkele lijnen door.

020710-opinie-biechten-4922_webLees ookBiechten mag, in een gesprek van hart tot hart

Spannende vraag

Het is een spannende vraag in hoeverre de biecht functioneert in de christelijke gemeente. De reformatoren Calvijn en Luther hebben destijds terecht protest aangetekend tegen het sacramentele en verplichtende karakter ervan. Toch zagen zij het heilzame karakter van biechten ín en spraken zij er waarderende woorden over. Want misbruik heft het goede gebruik niet op.

Calvijn en Luther legden ieder voor zich wel andere accenten. Waar volgens Calvijn de pastor de eerst aangewezene is om de biecht te horen, is Luthers nadruk op het priesterschap van alle gelovigen reden om te stellen dat iedere christen een biecht kan aanhoren.

In het spoor van de Reformatie hoeven wij de biecht dus niet opnieuw in te voeren. Wel moet het stof van „een verwaarloosd onderdeel der herderlijke zielszorg” geblazen worden, om de titel van een precies 100 jaar geleden uitgegeven boekje over de biecht van dr. J. H. Gunning J. Hz. (1858-1940) te gebruiken.

Profetenmantel

Pastores mogen hierin een voorbeeldige rol vervullen door te investeren in profetische prediking en priesterlijk pastoraat. Profetische prediking blijft niet steken in algemene omschrijvingen van zonde als ”onvermogen” of ”falen”, maar durft concrete zonden aan de kaak te stellen.

Concentratie op schuld en zonde is geen doel in zichzelf. Profetische prediking is door de kracht van de Heilige Geest een probaat middel om de deuren en grendels van ons hart te verbreken. Deze confronterende prediking is niet bedoeld om ons met de rug tegen de muur te zetten, maar om tot overgave te bewegen. Er wordt op aangedrongen eindelijk eens eerlijk te worden, voor God en tegenover de naaste.

Onder een profetenmantel klopt idealiter een priesterlijk hart. De bewogenheid van Christus klinkt door in het aanwijzen van zonden. Priesterlijk pastoraat heeft oog voor zonden én wonden en leidt gewonde zielen tot de bevrijding die in Christus werkelijkheid is. „Een mens heeft immers een priester nodig” (J. Koopmans). Priesterlijk pastoraat ontvangt zondaren in de naam van Christus en biedt een uitgestoken hand om alles wat geheim en verborgen is tevoorschijn te brengen en voor Gods aangezicht te brengen.

Veilige ruimte

Juist vandaag zijn er plaatsen, veilige ruimtes, nodig, waar zondaren eerlijk kunnen zijn, zonder er ongenadig van langs te krijgen. Er lopen zoveel mensen rond met lasten, waar niet of nooit over gesproken wordt. Waar profetische prediking hand in hand gaat met priesterlijk pastoraat kan een veilige sfeer ontstaan, waar verbroken en verslagen harten ruimte vinden om hun nood uit te spreken. Voor God en voor de ander. Vergeving is iets wat plaatsvindt tussen God en de enkeling. Toch kan de bemiddeling van een andere christen zeer welkom zijn. Zowel in het luisteren naar de nood van de ander als in het vertolken van de ruimte in Gods vergeving.

Toen Dietrich Bonhoeffer binnen de gemeenschap van Finkenwalde de biecht weer invoerde, deed hij dat niet om een nieuwe wet aan de studenten van het seminarie op te leggen. Hij zag de biecht daarentegen als een aanbod van goddelijke hulp voor de zondaar en maakte er zelf ook gebruik van door bij één van zijn studenten te biechten.

In een tijd als de onze, waarin mensen lijden aan het verlies van aandacht voor de binnenkant van het leven, kan het een verademing zijn te weten dat we in de gemeente geen stand hoeven op te houden. Waar profetische prediking gehoord en priesterlijk pastoraat bedreven wordt, ontstaat er ruimte voor biechten.

Als mensen niet biechten, kan dat aan henzelf liggen. Het lijkt mij echter terecht de vraag te stellen: Zijn er genoeg geopende oren en geopende harten om de biecht van een ander aan te horen? Is de gemeente een vrijplaats waar bij deze en gene bekentenissen kunnen worden afgelegd, zonder veroordeeld te worden?

Welbevinden

Ten slotte: Een herleving van aandacht voor de biecht zou zowel psychologisch als theologisch terecht zijn. De psychologische rechtvaardiging van de biecht bestaat hierin dat zij een bijzondere opluchting geeft. De taboesfeer wordt doorbroken en het geweten verlicht. Eerlijk worden heeft zijn weerslag op psychisch en lichamelijk welbevinden. Zo laat Psalm 32 zien hoe Davids eerlijkheid psychosomatische klachten laat verdwijnen. De innerlijke spanning neemt af, omdat de last gedeeld werd met een ander.

Niet minder belangrijk is de theologische rechtvaardiging van de biecht. Schuld belijden en zonden biechten houden meer in dan een horizontale ontlading. In de biecht mag een doorbraak naar het kruis plaatsvinden. Wie zijn misdaden belijdt, levert zichzelf uit aan de ander en verlaat daarmee „de laatste burcht der zelfrechtvaardiging” (Bonhoeffer). Niets is moeilijker dan de zonden te belijden tegenover een ander. David heeft zijn zonden beleden voor God, maar hij belijdt ze ook voor Nathan. Daarmee lijdt hij direct gezichtsverlies. De façade wordt weggenomen.

De pijn ervan weegt echter niet op tegen de geestelijke bevrijding die erop volgt. In de ander treedt Christus mij tegemoet en wil God blijdschap en vreugde doen horen (Ps. 51:10). Gemoedsbezwaarden vinden op deze wijze rust bij het kruis. „Want Christus is het, Dien wij in de ontmoeting met God ontmoeten. Hij, Die den last zwaarder dan de wereld reeds gedragen hééft. In Hem weten wij, dat God in den hemel Zich verheugt over onze belijdenis” (J. Koopmans).

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Een monnik in de wereld"

Reformatorisch Dagblad 16-10-2019

"Reformatie ging al snel internationaal"

Reformatorisch Dagblad 28-06-2019

"Balanceren tussen waarheid en eenheid"

Protestants Nederland 05-06-2019

“Focus bij oecumene op de eenheid in Christus”

Protestants Nederland 05-06-2019

"Vijfhonderd jaar Reformatie, een blijvende uitdaging voor de oecumene "

Protestants Nederland 05-06-2019

"Het jansenisme. Een rooms-katholieke ketterij?"

Weblog Dr. P.de Vries 22-05-2019

"Dr. Plaisier: Radicale stappen voor samengaan Rome en Reformatie"

Reformatorisch Dagblad 20-05-2019

"Katholiek en hervormd (gereformeerd)"

Dr. P. de Vries 04-05-2019

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is Rome veranderd?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 25-04-2019

„Rooms-Katholieke Kerk bestempelt protestantse gemeente in Alpen als sekte”

Reformatorisch Dagblad 16-03-2019

"Rooms-katholieken ontdekken Luther als kerkhervormer"

Protestants Nederland 20-02-2019

"Oproep voor gezamenlijk avondmaal en eucharistie"

Nederlands Dagblad 13-02-2019

"Boek Veluanus in moderne taal"

Barneveld Vandaag 05-02-2019

"Rooms Katholieke Kerk in zwaar weer"

Onseilandschouwen 05-02-2019

"Lutherse kerken bevestigen engagement voor de eenheid"

Kerknet 30-01-2019

“De kerk heeft toekomst waar ze zich verbindt met anderen”

Website PKN 30-01-2019

"Biechten mag, in een gesprek van hart tot hart"

Reformatorisch Dagblad 14-01-2019

"Katholieken gingen stiekem op blote voeten de straat op voor God"

NRC 04-01-2019

"ds. Hegger: 'Ik wil het wezenlijke van het christendom laten zien'"

EO Visie Geloven 02-01-2019

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

Dáárom bidt de Kerk voor de overledenen

Katholiek Nieuwsblad 02-11-2018

"Dominee Pieter Versloot nodigt Groningers uit voor de biecht"

Trouw 19-08-2018

"Paus in Genève: oecumene plaatst Christus boven verdeeldheid"

Katholiek Nieuwsblad 21-06-2018

"Wat is nu wèl het verschil tussen katholiek en protestant?"

Dag6 04-04-2018

Luthers boodschap laat zich niet reduceren tot de "rechtvaardiging van de goddeloze"

Reformatorisch Dagblad 30-10-2017

“De scheiding tussen Rooms-Katholiek en Protestant is achterhaald”

NieuwWij verbindt de verschillen 15-10-2017

Hoogleraren over Rome-Reformatie: "Ook de Reformatie heeft een reformatie nodig"

Prof. Dr. W. van Vlastuin 10-10-2017

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is de roomse kerk reformatorischer geworden?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 07-04-2005

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.