Algemeen

Dáárom bidt de Kerk voor de overledenen

Katholiek Nieuwsblad - 2 november 2018

Van de redactie Kenniscentrum IRS: Dit artikel geeft inzicht in het verschil van allerzielen zoals het door sommige protestanten gevierd wordt en wat het voor rooms-katholieken werkelijk betekent.

Allerzielen is veel meer dan het gedenken van de overledenen. Als de Kerk voor hun zielen bidt, is het Christus zélf die voor hen pleit.

We zitten in de laatste maand van het kerkelijk jaar. November is grauw en miezerig. En het is de maand waarin de katholieke Kerk al meer dan duizend jaar de dag van Allerzielen kent. Veel protestantse gemeenten kennen op de laatste zondag van het kerkelijk jaar de zogenaamde Voleindingszondag. Op die dag worden in gemeenten de mensen herdacht die het afgelopen jaar gestorven zijn. Dit is een opkomende trend.

Niet alleen in veel protestantse gemeenten en in katholieke parochies gebeurt dit. Rond 2 november haken allerlei uitvaartondernemers, rouwbegeleiders en ook de KRO in op het fenomeen ‘kaarsjes aansteken voor dierbare gestorvenen’. Wij willen hen in herinnering houden. Bekend is een mooie zin die je vaak bij seculiere uitvaartsamenkomsten hoort: “Je bent pas dood als niemand meer aan je denkt.”

Bidden voor overledenen is belangrijk
Al deze nieuwe riten zijn afgeleid van de eeuwenoude liturgische vieringen van Allerzielen. Deze gedachtenisviering stamt uit de tiende eeuw. Toch is er een groot verschil tussen Allerzielen en wat in de protestantse gemeenschappen gevierd wordt. In de katholieke Kerk wordt namelijk ook voor de gestorvenen gebeden. Dat gebeurt overigens niet alleen op Allerzielen, maar in iedere heilige Mis. En zeker bij een uitvaart. Wij bidden dan voor de zielenrust van onze overledene(n).

Voor protestanten blijft dat een heikel punt. En dat is jammer, want bidden voor de overledenen is van groot belang voor hun zielenheil en geeft een grote pastorale troost aan de nabestaanden. Waarom? Ik verwijs naar twee grote kerkvaders.

Augustinus
De keren dat ik in een protestantse dienst onder het gehoor van een dominee zit, en deze een kerkvader aanhaalt, dan weet ik het al: Augustinus. Deze kerkvader werd door Calvijn bewonderd. Het is eigenlijk bijna de enige kerkvader die wel eens in een preek naar voren komt. Maar één van zijn qua inhoud grotere (hoewel qua omvang kleinere) werken wordt door predikanten vergeten.

Augustinus schreef omstreeks 423 De Cura pro mortuis gerenda oftewel Wat kunnen wij voor de doden doen?. Hij schreef dit epistel vanwege een vraag van zijn collega Paulinus, die bisschop van Nola was. In dit geschrift legt Augustus uit waarom het goed is dat de Kerk bidt voor de gestorvenen. Al heel dicht bij de apostolische bron werd er voor de overledenen gebeden. Dan is het toch vreemd dat hier in de Reformatie mee gebroken werd? Waarom horen christenen wél te bidden voor de gestorvenen?

De Kerk is Lichaam van Christus
Het heeft te maken met het beeld van de Kerk, met de vraag wat de Kerk ten diepste is. Ten diepste is zij het mystieke Lichaam van Christus. Het is een beeld dat wij in onze beleving deels kwijt zijn, maar de Kerk is nu eenmaal meer dan beleving. Op vele plaatsen heeft Christus, die het ware beeld van God is, aangegeven dat Hij tot het einde der tijden aanwezig zou blijven in ons midden. Tegen de 72 leerlingen zei Hij: “Wie u hoort, hoort Mij.” Tegen de apostelen zei Hij: “Wat gij op aarde zult binden, zal in de hemel gebonden zijn.”

Zo zijn er nog meer woorden waarmee Hij zijn leerlingen begenadigde Hem op aarde zichtbaar en werkzaam te houden. Door hun sacramenteel handelen ontmoeten wij de levende Christus. Toen de verrezen Christus Paulus tegenhield op zijn weg naar Damascus, waar hij de Kerk ging vervolgen, zei Hij: “Saul, Saul, waarom vervolg je Mij?” En dat terwijl Saul de eerste Kerk vervolgde. Kennelijk zijn Christus en zijn Kerk één. Daarbij weten wij dat wij slechts één voorspreker hebben bij de Vader: dat is Christus, zoals Johannes in zijn eerste brief schrijft.

Een ander groot kerkvader is Ignatius, die eind eerste, begin tweede eeuw bisschop was van Antiochië. Hij schreef al: “Waar de bisschop is, daar is de katholieke Kerk. Waar de Kerk is, daar is Christus”. Dat alles bracht Augustinus bij elkaar in zijn theologisch traktaat.

Meer dan menselijk gedenken
Vanuit dat geloof en dat perspectief bidt de Kerk voor haar gestorvenen. Want als de Kerk zó bidt, dan is het Christus die bidt tot de God de Vader. Hij pleit voor de overledenen. En dat pleiten horen wij wanneer de Kerk de zielen van haar overledenen bij God aanbeveelt.

Allerzielen is dus meer dan een menselijk gedenken zoals bij Voleindingszondag. Allerzielen is meer dan een kaarsje aansteken bij de KRO, hoe mooi dat ook mag zijn. Allerzielen is een krachtig moment in het besef dat Christus en de Kerk een eenheid zijn in het Mystieke Lichaam. Dáárom is het noodzakelijk dat de Kerk bidt voor de gestorvenen. En dáárom is het terecht dat de Kerk bij ieder aangekondigd overlijden zegt: “Heer, geef deze gelovige de eeuwige rust, en het eeuwige licht verlichte hem. Dat hij mag rusten in vrede.”

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Balanceren tussen waarheid en eenheid"

Protestants Nederland 05-06-2019

“Focus bij oecumene op de eenheid in Christus”

Protestants Nederland 05-06-2019

"Vijfhonderd jaar Reformatie, een blijvende uitdaging voor de oecumene "

Protestants Nederland 05-06-2019

"Het jansenisme. Een rooms-katholieke ketterij?"

Weblog Dr. P.de Vries 22-05-2019

"Dr. Plaisier: Radicale stappen voor samengaan Rome en Reformatie"

Reformatorisch Dagblad 20-05-2019

"Katholiek en hervormd (gereformeerd)"

Dr. P. de Vries 04-05-2019

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is Rome veranderd?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 25-04-2019

„Rooms-Katholieke Kerk bestempelt protestantse gemeente in Alpen als sekte”

Reformatorisch Dagblad 16-03-2019

"Rooms-katholieken ontdekken Luther als kerkhervormer"

Protestants Nederland 20-02-2019

"Oproep voor gezamenlijk avondmaal en eucharistie"

Nederlands Dagblad 13-02-2019

"Boek Veluanus in moderne taal"

Barneveld Vandaag 05-02-2019

"Rooms Katholieke Kerk in zwaar weer"

Onseilandschouwen 05-02-2019

"Lutherse kerken bevestigen engagement voor de eenheid"

Kerknet 30-01-2019

“De kerk heeft toekomst waar ze zich verbindt met anderen”

Website PKN 30-01-2019

"Christenen hebben baat bij biecht."

Reformatorisch Dagblad 28-01-2019

"Biechten mag, in een gesprek van hart tot hart"

Reformatorisch Dagblad 14-01-2019

"Katholieken gingen stiekem op blote voeten de straat op voor God"

NRC 04-01-2019

"ds. Hegger: 'Ik wil het wezenlijke van het christendom laten zien'"

EO Visie Geloven 02-01-2019

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

"Dominee Pieter Versloot nodigt Groningers uit voor de biecht"

Trouw 19-08-2018

"Paus in Genève: oecumene plaatst Christus boven verdeeldheid"

Katholiek Nieuwsblad 21-06-2018

"Wat is nu wèl het verschil tussen katholiek en protestant?"

Dag6 04-04-2018

Luthers boodschap laat zich niet reduceren tot de "rechtvaardiging van de goddeloze"

Reformatorisch Dagblad 30-10-2017

“De scheiding tussen Rooms-Katholiek en Protestant is achterhaald”

NieuwWij verbindt de verschillen 15-10-2017

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is de roomse kerk reformatorischer geworden?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 07-04-2005

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.