Algemeen

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is Rome veranderd?"

Prof. Dr W. van Vlastuin - 25 april 2019

Als ik mij niet vergis, is er de laatste jaren in de gereformeerde gezindte een veranderende houding ten opzichte van de roomse kerk waarneembaar. Tot halverwege de vorige eeuw kenmerkte de gereformeerde gezindte zich door een sterke anti-Rome houding. De laatste decennia verandert de toonzetting. In plaats van de sterke antithese wordt meer en meer benadrukt dat Rome wel eens een bondgenoot kan zijn tegenover de secularisatie. Als vanzelf komt er dan meer nadruk te liggen op hetgeen verbindt dan op hetgeen scheidt.

Deze veranderende houding is begrijpelijk. In Rome is een bepaalde mate van orthodoxie die weldadig aandoet als we de gure wind van de secularisatie om ons heen voelen waaien. De orthodoxie in de Romana is ook een verademing ten opzichte van tal van vormen van moderne en liberale theologie. Wie vandaag het boekje Blond, brutaal, bidden van Mariska Orban, de hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad leest, wordt getroffen door de manier waarop zij onverschrokken opkomt voor een klassieke visie op de beschermwaardigheid van het leven en op de heiligheid van het huwelijk van man en vrouw. De volhardende wijze waarop zij abortus aan de kaak stelt en laat zien hoeveel ontrouw er in homosexuele relaties is, dwingt diep respect af als we ons realiseren dat ze tienduizenden mails ontvangt waarin ze op vreselijkste bedreigingen ontvangt. Het is evenzeer aansprekend dat ze wil opkomen voor het oude katholieke geloof en de kerk als een lichaam waarin zwakke mensen zich veilig kunnen voelen.

Het was eveneens een verademing toen we begin 2011 een interview in het Reformatorisch Dagblad lazen met bisschop Punt rondom zijn maatregelen tegen de pastoor die met de wereldkampioenschappen voetballen de mis oranje maakte. Punt kwam op voor de heiligheid van God en hij benadrukte dat Gods koninkrijk niet in aardse vormen moet worden gezocht, maar van een andere orde is dan het hier en het nu. In deze tijd waarin elk besef van heiligheid verbleekt, is dat een verrassend geluid dat veel herkenning oproept. Toen ik bisschop Punt afgelopen zomer tegenkwam in Zwitserland heb ik dat ook tegen hem gezegd.

Dit alles betekent dat een veranderende houding niet alleen begrijpelijk is, maar ook nodig. Uitgaande van dezelfde principes van de Reformatie worden deze vandaag in een andere situatie toegepast. Als er iets is wat Reformatie en Nadere Reformatie ons hebben geleerd, is het wel het belang van een toepassing die hout snijdt in de concrete situatie. Overigens waren de reformatoren zich ervan bewust dat er met Rome overeenstemming was over de leer van de drie-eenheid, de godheid van Christus, de schepping, het oordeel, enz. Daarom voerde men tal van gesprekken om tot overeenstemming te komen, vooral om het punt waar Reformatie en Rome van elkaar verschilden, namelijk de leer van de toepassing van het heil.

Dit punt blijft wringen. Dat bleek ook in het gesprek afgelopen zomer in Zwitserland. We waren in een hotel waar ook een aantal Nederlandse priesters logeerden. Ze kwamen dagelijks naar de avondsluitingen en we hadden aangename ontmoetingen. Ik zocht geen confrontatie, maar toen een hulpbisschop op een zondagavond in het publiek de leer van de Reformatie aanviel, was het debat geopend. We hebben toen een paar uur intensief van gedachten gewisseld over aloude thema’s zoals Maria, goede werken, de vrije wil, de kerk, de liturgie, enz. Het was een eerlijk en openhartig gesprek, met respect voor elkaars persoon, zonder dat we inhoudelijk tot een oplossing kwamen.

Het gesprek leerde dat het buitengewoon nuttig is om echt met elkaar in gesprek te zijn. Tijdens het gesprek bleek hoeveel karikaturen er in de roomse kerk van de Reformatie zijn. En wederkerig moet ik zeggen dat in een echt gesprek met roomse geestelijken blijkt dat bepaalde dingen over de roomse kerk niet zo gemakkelijk gezegd kunnen worden. Dan komt het er echt op aan wat de essentie van de Reformatie is en hoe zich dat verhoudt met de leer van Rome.

Het gesprek leerde mij ook dat de oude vragen nog altijd actueel zijn. De context waarin deze vragen aan de orde zijn, is veranderd, maar de vragen zelf zijn niet veranderd. Wat dat betreft, is Rome ook traditioneel. Dit betekent dat er geen reden is om ervan uit te gaan dat Rome veranderd is.

Een prachtige afsluiting van het publieke debat was de opmerking van een priester dat zij de prediking nodig hadden zoals in de kerk van de Reformatie. Het was voor mij een bevestiging dat niets anders dan het Woord de kerk van Rome en de kerk van de Reformatie kan redden. Er is daarom alle reden om zuinig te zijn op de bediening van het Woord. De bediening van het Woord vraagt meer dan ooit de bediening met de Heilige Geest, om zo het Woord op de juiste manier te verstaan en in ons tijdsgewricht toe te passen: ‘Ontwaak gij noordenwind en kom gij zuidenwind, doorwaai de hof van Uw gemeente.’

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Reformatie ging al snel internationaal"

Reformatorisch Dagblad 28-06-2019

"Balanceren tussen waarheid en eenheid"

Protestants Nederland 05-06-2019

“Focus bij oecumene op de eenheid in Christus”

Protestants Nederland 05-06-2019

"Vijfhonderd jaar Reformatie, een blijvende uitdaging voor de oecumene "

Protestants Nederland 05-06-2019

"Het jansenisme. Een rooms-katholieke ketterij?"

Weblog Dr. P.de Vries 22-05-2019

"Dr. Plaisier: Radicale stappen voor samengaan Rome en Reformatie"

Reformatorisch Dagblad 20-05-2019

"Katholiek en hervormd (gereformeerd)"

Dr. P. de Vries 04-05-2019

„Rooms-Katholieke Kerk bestempelt protestantse gemeente in Alpen als sekte”

Reformatorisch Dagblad 16-03-2019

"Rooms-katholieken ontdekken Luther als kerkhervormer"

Protestants Nederland 20-02-2019

"Oproep voor gezamenlijk avondmaal en eucharistie"

Nederlands Dagblad 13-02-2019

"Boek Veluanus in moderne taal"

Barneveld Vandaag 05-02-2019

"Rooms Katholieke Kerk in zwaar weer"

Onseilandschouwen 05-02-2019

"Lutherse kerken bevestigen engagement voor de eenheid"

Kerknet 30-01-2019

“De kerk heeft toekomst waar ze zich verbindt met anderen”

Website PKN 30-01-2019

"Christenen hebben baat bij biecht."

Reformatorisch Dagblad 28-01-2019

"Biechten mag, in een gesprek van hart tot hart"

Reformatorisch Dagblad 14-01-2019

"Katholieken gingen stiekem op blote voeten de straat op voor God"

NRC 04-01-2019

"ds. Hegger: 'Ik wil het wezenlijke van het christendom laten zien'"

EO Visie Geloven 02-01-2019

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

Dáárom bidt de Kerk voor de overledenen

Katholiek Nieuwsblad 02-11-2018

"Dominee Pieter Versloot nodigt Groningers uit voor de biecht"

Trouw 19-08-2018

"Paus in Genève: oecumene plaatst Christus boven verdeeldheid"

Katholiek Nieuwsblad 21-06-2018

"Wat is nu wèl het verschil tussen katholiek en protestant?"

Dag6 04-04-2018

Luthers boodschap laat zich niet reduceren tot de "rechtvaardiging van de goddeloze"

Reformatorisch Dagblad 30-10-2017

“De scheiding tussen Rooms-Katholiek en Protestant is achterhaald”

NieuwWij verbindt de verschillen 15-10-2017

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is de roomse kerk reformatorischer geworden?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 07-04-2005

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.