Algemeen

"Reformatie ging al snel internationaal"

Reformatorisch Dagblad - 28 juni 2019

De Reformatie begon in het klein toen Maarten Luther in 1517 in Wittenberg zijn 95 stellingen publiek maakte. De Reformatie bleef echter niet beperkt tot het Duitse universiteitsstadje, maar groeide snel uit tot een internationale gebeurtenis. Hoe is dat te verklaren?

Daarover ging het donderdag op het internationaal symposium ”Dynamieken in de internationale ontvangst van de Reformatie” in Kampen. De bijeenkomst was georganiseerd door de hoogleraren dr. Sabine Hiebsch van de Theologische Universiteit Kampen en dr. Eveline van Staalduine-Sulman, hoogleraar receptiegeschiedenis van de Hebreeuwse Bijbel aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hoe konden Luthers geschriften en ideeën zo’n internationale dynamiek veroorzaken? Hoe kon de Reformatie, als beweging van verzet tegen de kerk en de traditionele autoriteiten, zo’n aansluiting vinden bij vormen van spiritualiteit en wetenschapsbeoefening en zo’n stempel zetten op het Europese denkklimaat?

Hebreeuws
Dr. Hiebsch, bijzonder hoogleraar op de Kooiman-Boendermakerleerstoel voor Luther en de geschiedenis van het (Nederlandse) lutheranisme in Kampen, vertelde waarom het symposium in drie blokken was verdeeld. Omdat de Reformatie uitdrukkelijk teruggreep op de bronnen, vooral de Bijbel, zou in de twee lezingen van het eerste blok de verhouding tussen de Reformatie en de Joodse traditie worden belicht.

De Amerikaanse hoogleraar dr. Stephen G. Burnett (universiteit van Nebraska-Lincoln) vertelde in de eerste lezing dat de wens van Luther om het Oude Testament in de grondtaal te lezen, voortkwam uit het principe van het ”sola scriptura” (de Schrift alleen). Aansluitend bij de belangstelling voor het Hebreeuws en Joodse bronnen werden juist in die tijd veel Joodse boeken uitgegeven.

Luther zag de kennis van het Hebreeuws als voorwaarde voor een beter begrip van de Bijbeltekst. In de loop van zijn leven werd Luther echter toenemend negatief en polemisch ten opzichte van de Joodse traditie. Hij waarschuwde voor de rabbijnen: zij zouden geen neutrale informatiebronnen zijn en hun uitleg was een reflectie van hun leugenachtigheid en verzet tegen God en daarom vreemd aan het christelijk geloof en afkeurenswaardig.

VU hoogleraar dr. Van Staalduine-Sulman gaf in haar referaat de positieve belangstelling en waarderende reacties weer voor Joodse bronnen. Er zijn vele voorbeelden van 16e-eeuwse theologen die Joodse commentaren volop gebruiken vanwege de kennis van Bijbelse talen en gewoonten, aldus Van Staalduine, zoals de offerdienst. Volgens haar is de waardering van het Hebreeuws en het Aramees groter geweest binnen het protestantisme dan in het katholicisme.

Prof. dr. Christine Kooi (Louisiana State University, VS) betoogde dat de gereformeerden in de Nederlandse Republiek weliswaar invloedrijk waren, maar niet die overweldigende meerderheidspositie innamen zoals vaak wordt voorgesteld. Volgens haar waren de gereformeerden getalsmatig zelfs een minderheid. De Gereformeerde Kerk was geen staatskerk, maar hooguit een bevoorrechte kerk die wel erg zichtbaar was. De overheid liep niet aan de leiband en ook deze kerk moest haar positie en invloed bevechten.

Prof. Hiebsch belichtte de rol van de lutheranen als minderheidsgroep in de Nederlanden. Anders dan in overwegend lutherse landen als Duitsland en de Scandinavische landen, ontwikkelden de luthersen in Nederland een „overlevingsstrategie.” Als voorbeeld noemde zij een fragment uit de toespraak bij de inwijding van de Oude Lutherse Kerk aan het Spui in Amsterdam. Bij die gelegenheid werd enerzijds de vreugde benoemd dat de luthersen in de Republiek zichtbaar aanwezig mochten zijn door een eigen lutherse kerk. Meteen werd echter benadrukt dat de kerk geen uiting was van een soort Lutherverering, maar dat het bedehuis een gewone christelijke gemeente huisvestte. Dit voorzichtig manoeuvreren –door prof. Hiebsch „strategische pendelbeweging” genoemd– vindt zij kenmerkend voor de Nederlandse lutheranen, die geen aanstoot wilden geven.

Veluanus
In het derde blok belichtte dr. Amy Nelsen-Burnett (universiteit van Nebraska-Lincoln) dat „de beeldvorming en framing” van Erasmus bijstelling behoeft, omdat de invloed van Erasmus op met name de sacramentsopvattingen van veel reformatoren veel groter was dan gedacht.

Prof. Erik de Boer bepleitte in zijn referaat een andere „framing” van Joannes Anastasius Veluanus. De Veluwse reformator was volgens hem beslist geen voorloper van het remonstrantisme, maar voluit gereformeerd, getuige zijn geschriften, vooral zijn bekendste boek ”Der Leken Wechwyser”.

Waardering voor Hebreeuws en Aramees was binnen protestantisme groot

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Rooms-katholicisme en Biblebelt hebben de nodige raakvlakken"

Reformatorisch Dagblad 18-11-2019

"Een monnik in de wereld"

Reformatorisch Dagblad 16-10-2019

"Balanceren tussen waarheid en eenheid"

Protestants Nederland 05-06-2019

“Focus bij oecumene op de eenheid in Christus”

Protestants Nederland 05-06-2019

"Vijfhonderd jaar Reformatie, een blijvende uitdaging voor de oecumene "

Protestants Nederland 05-06-2019

"Het jansenisme. Een rooms-katholieke ketterij?"

Weblog Dr. P.de Vries 22-05-2019

"Dr. Plaisier: Radicale stappen voor samengaan Rome en Reformatie"

Reformatorisch Dagblad 20-05-2019

"Katholiek en hervormd (gereformeerd)"

Dr. P. de Vries 04-05-2019

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is Rome veranderd?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 25-04-2019

„Rooms-Katholieke Kerk bestempelt protestantse gemeente in Alpen als sekte”

Reformatorisch Dagblad 16-03-2019

"Rooms-katholieken ontdekken Luther als kerkhervormer"

Protestants Nederland 20-02-2019

"Oproep voor gezamenlijk avondmaal en eucharistie"

Nederlands Dagblad 13-02-2019

"Boek Veluanus in moderne taal"

Barneveld Vandaag 05-02-2019

"Rooms Katholieke Kerk in zwaar weer"

Onseilandschouwen 05-02-2019

"Lutherse kerken bevestigen engagement voor de eenheid"

Kerknet 30-01-2019

“De kerk heeft toekomst waar ze zich verbindt met anderen”

Website PKN 30-01-2019

"Christenen hebben baat bij biecht."

Reformatorisch Dagblad 28-01-2019

"Biechten mag, in een gesprek van hart tot hart"

Reformatorisch Dagblad 14-01-2019

"Katholieken gingen stiekem op blote voeten de straat op voor God"

NRC 04-01-2019

"ds. Hegger: 'Ik wil het wezenlijke van het christendom laten zien'"

EO Visie Geloven 02-01-2019

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

Dáárom bidt de Kerk voor de overledenen

Katholiek Nieuwsblad 02-11-2018

"Dominee Pieter Versloot nodigt Groningers uit voor de biecht"

Trouw 19-08-2018

"Paus in Genève: oecumene plaatst Christus boven verdeeldheid"

Katholiek Nieuwsblad 21-06-2018

"Wat is nu wèl het verschil tussen katholiek en protestant?"

Dag6 04-04-2018

Luthers boodschap laat zich niet reduceren tot de "rechtvaardiging van de goddeloze"

Reformatorisch Dagblad 30-10-2017

“De scheiding tussen Rooms-Katholiek en Protestant is achterhaald”

NieuwWij verbindt de verschillen 15-10-2017

Hoogleraren over Rome-Reformatie: "Ook de Reformatie heeft een reformatie nodig"

Prof. Dr. W. van Vlastuin 10-10-2017

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is de roomse kerk reformatorischer geworden?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 07-04-2005

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.