Algemeen

Luthers boodschap laat zich niet reduceren tot de "rechtvaardiging van de goddeloze"

Reformatorisch Dagblad - 30 oktober 2017

De verbinding van het Evangelie van de vrijspraak en de oproep om in navolging van Christus naar de armen om te zien, maakt Luthers ”theologie van het kruis” het waard om herdacht te worden, betoogt Arco den Heijer.

Je redding verdien je niet door goede werken. Alles wat wij voor goede werken houden, is in werkelijkheid vol van zonde. We zijn daarom volstrekt aangewezen op Gods genade in Christus, Die ons vrijspreekt en opricht. Wie naar een samenvatting van Maarten Luthers boodschap vraagt, krijgt waarschijnlijk iets dergelijks als antwoord. Of misschien een samenvatting aan de hand van de bekende sola’s.
Toch valt het hoogtepunt van de herdenking van vijfhonderd jaar Reformatie niet op 26 april 2018, vijfhonderd jaar nadat onder leiding van Luther onder andere deze stelling werd bediscussieerd: ”Het is zeker dat een mens volstrekt aan zichzelf moet vertwijfelen om geschikt te worden voor het verkrijgen van Christus’ genade.” (achttiende these van de Heidelberger Disputatie)
De Reformatie wordt al sinds de zeventiende eeuw herdacht op 31 oktober. In Duitsland is het dan zelfs een nationale feestdag.

Die keuze geeft aan de 95 stellingen die Luther op 31 oktober 1517 aan de slotkapel van Wittenberg sloeg (althans volgens Melanchton; kerkhistorici zijn erover verdeeld) een centrale plaats. In die stellingen staat niet de paulinische rechtvaardigingsleer centraal maar Jezus’ oproep tot bekering (Matth. 4:17), tot boetedoening. Die bekering valt niet af te kopen met een aflaat, maar moet zowel innerlijk (in oprecht berouw) als uiterlijk (in gehoorzaamheid aan God) tot uiting komen.
Bekering bestaat in een leven in navolging van Christus, een leven onder het kruis, terwijl je afziet van jezelf en omziet naar je naaste. In Luthers woorden: „Wie aan een arme geeft of aan een behoeftige leent, doet beter dan wanneer hij aflaten had gekocht (stelling 43).” Hij besluit zijn stellingen met de woorden: „De christenen moeten opgeroepen worden om hun hoofd, Christus, door lijden, dood en hel te leren volgen. Zo mogen ze erop vertrouwen de hemel binnen te gaan: eerder door veel verdrukkingen dan door een verzekering van vrede (stellingen 94 en 95).”

Luther kiest in zijn 95 stellingen als theologiedocent positie voor de armen, die gebukt gaan onder lasten van de aflaat. Daarmee trof hij de Rooms-Katholieke kerk in de portemonnee, en dat kon vanuit Rome niet onbeantwoord blijven. Vandaar dat 31 oktober ook vanuit kerkhistorisch oogpunt terecht als scharnierpunt geldt. Maar Luthers stellingen waren meer dan alleen kritiek op sociale misstanden. Ze vormen een positiekeuze voor de armen die theologische diepgang krijgt door de verbinding met het Evangelie van de vergeving. Wie Gods vergeving kan afkopen, blijft verstrikt in een ik-gericht leven. Maar wie, zonder aflaten, op grond van het Evangelie de zekerheid van Gods vrijspraak heeft, wordt nederig gemaakt en vanuit die houding in staat gesteld om werkelijk naast de ander te staan. Hij of zij kan zonder bijbedoelingen aan de armen geven.

De rijkdom van de kerk ligt dus niet in mooie kerkgebouwen, gebouwd met aflaatgeld. Maar de rijkdom van de kerk ligt ook niet in het budget dat voor diaconale hulp wordt begroot. De ware schat van de kerk, aldus Luther, „is het heilig Evangelie van de glorie en genade van God” (stelling 62), die de eersten tot laatsten maakt – en daarmee weerstand oproept.

Luthers boodschap laat zich niet reduceren tot de ”rechtvaardiging van de goddeloze” of tot een theologische discussie over het belang van goede werken en verdiensten. Die boodschap gaat ook niet op in een kritische blik op sociale misstanden. Juist de verbinding van die twee: het Evangelie van de vrijspraak en de oproep om in navolging van Christus naar de armen om te zien, maakt zijn ”theologie van het kruis” tot een gave aan de kerk die het waard is om herdacht en doorgegeven te worden.

De auteur is promovendus Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit Kampen. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Reformatie ging al snel internationaal"

Reformatorisch Dagblad 28-06-2019

"Balanceren tussen waarheid en eenheid"

Protestants Nederland 05-06-2019

“Focus bij oecumene op de eenheid in Christus”

Protestants Nederland 05-06-2019

"Vijfhonderd jaar Reformatie, een blijvende uitdaging voor de oecumene "

Protestants Nederland 05-06-2019

"Het jansenisme. Een rooms-katholieke ketterij?"

Weblog Dr. P.de Vries 22-05-2019

"Dr. Plaisier: Radicale stappen voor samengaan Rome en Reformatie"

Reformatorisch Dagblad 20-05-2019

"Katholiek en hervormd (gereformeerd)"

Dr. P. de Vries 04-05-2019

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is Rome veranderd?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 25-04-2019

„Rooms-Katholieke Kerk bestempelt protestantse gemeente in Alpen als sekte”

Reformatorisch Dagblad 16-03-2019

"Rooms-katholieken ontdekken Luther als kerkhervormer"

Protestants Nederland 20-02-2019

"Oproep voor gezamenlijk avondmaal en eucharistie"

Nederlands Dagblad 13-02-2019

"Boek Veluanus in moderne taal"

Barneveld Vandaag 05-02-2019

"Rooms Katholieke Kerk in zwaar weer"

Onseilandschouwen 05-02-2019

"Lutherse kerken bevestigen engagement voor de eenheid"

Kerknet 30-01-2019

“De kerk heeft toekomst waar ze zich verbindt met anderen”

Website PKN 30-01-2019

"Christenen hebben baat bij biecht."

Reformatorisch Dagblad 28-01-2019

"Biechten mag, in een gesprek van hart tot hart"

Reformatorisch Dagblad 14-01-2019

"Katholieken gingen stiekem op blote voeten de straat op voor God"

NRC 04-01-2019

"ds. Hegger: 'Ik wil het wezenlijke van het christendom laten zien'"

EO Visie Geloven 02-01-2019

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

"Willibrord, bron van missionaire inspiratie"

Reformatorisch Dagblad 06-11-2018

Dáárom bidt de Kerk voor de overledenen

Katholiek Nieuwsblad 02-11-2018

"Dominee Pieter Versloot nodigt Groningers uit voor de biecht"

Trouw 19-08-2018

"Paus in Genève: oecumene plaatst Christus boven verdeeldheid"

Katholiek Nieuwsblad 21-06-2018

"Wat is nu wèl het verschil tussen katholiek en protestant?"

Dag6 04-04-2018

“De scheiding tussen Rooms-Katholiek en Protestant is achterhaald”

NieuwWij verbindt de verschillen 15-10-2017

Hoogleraren over Rome-Reformatie: "Ook de Reformatie heeft een reformatie nodig"

Prof. Dr. W. van Vlastuin 10-10-2017

Hoogleraren over Rome/Reformatie. "Is de roomse kerk reformatorischer geworden?"

Prof. Dr W. van Vlastuin 07-04-2005

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.