Kerkorde, liturgie en ambten

Allerzielen toont de vervagende grens tussen protestant en rooms-katholiek

Hoe herdenken we onze doden?

Toen een jaar geleden zijn jongere broer plotseling overleed en hij aan de rand van dat onbegrepen graf naar woorden zocht, greep Laurens ten Kate naar een moderne variant van de katholieke absoute, het laatste gebed aan het einde van de rooms-katholieke uitvaartliturgie: 'Meer dan zijn lichaam blijft ons zijn naam.'

Ten Kate, net aangetreden als hoogleraar vrijzinnige religiositeit en humanisme aan de Universiteit voor Humanistiek, vertelt erover in Volzin, magazine voor religie en samenleving. 'Het lichaam moet je achterlaten. Geen verwijzing naar de ziel of de geest of een hiernamaals. Alleen maar: de naam.'

Het is Allerzielen vandaag. De van oorsprong rooms-katholieke dag om de overledenen te herdenken. De katholiek plaatst bloemen op het graf van de dode, neemt misschien deel aan de requiemmis, en bidt dan voor de zielen die gelouterd worden in het vagevuur. Requiem aeternam dona eis, Domine.

'Wat kun je als nabestaande nog doen', vraagt Ten Kate in Volzin zich af. 'Zeggen: dood is dood? Dat zou te weinig zijn, voor christenen en voor humanisten. Zo'n antwoord schiet tekort omdat de dood te moeilijk is. We kunnen de dood niet in onze greep krijgen. De vraag is dan: hoe kunnen we aan het onduidbare toch vorm geven?'

Op heel veel meer manieren dan alleen de traditioneel rooms-katholieke, blijkt wel uit de velerlei wijzen waarop Allerzielen vandaag op heel veel plaatsen in het land vorm krijgt. KRO en NCRV zenden dezer dagen dagelijks het programma 'Voor wie steek jij een kaarsje op?' uit en lanceerden de website voorwiesteekjijeenkaarsjeop.nl, waar een digitaal vlammetje kan worden ontstoken. Op heel veel begraafplaatsen in het land worden vanavond bijeenkomsten gehouden. In het Amsterdamse Vondelpark kan iedereen die dat wil een lichtje ontsteken en laten drijven op het water van de grote vijver van het park.

In protestantse kring groeit de waardering voor het rooms-katholieke Allerzielen. Het is een duidelijk voorbeeld van de langzaam vervagende grenzen tussen protestantse en rooms-katholieke christenen in ons land.

Van oudsher moesten protestanten weinig hebben van dat roomse Allerzielen. (Hetzelfde geldt voor Allerheiligen, overigens, dat gisteren werd gevierd.) In Kerkinformatie, het blad van de Protestantse Kerk, wordt dat uitgelegd: 'Oorspronkelijk was de gedachtenis van de overledenen verbonden met de feesten van Allerheiligen en Allerzielen. Maar omdat de reformatoren twee hiermee verbonden elementen van de rooms-katholieke kerk afwezen (de leer van de schat der verdiensten van de heiligen en die van het vagevuur als conditionele tusseninstantie voor de zielen) werd dit dubbelfeest later bij ons niet meer gevierd.'

In de protestantse traditie werden andere momenten gevonden om in de kerkelijke gemeenschap de overledenen te gedenken: op Oudejaarsavond of op de Eeuwigheidszondag (de laatste zondag voor de Adventsperiode, ook wel aangeduid als de laatste zondag van het kerkelijk jaar; dit jaar op 22 november).

Die vervaging heeft deels te maken met de protestantse herwaardering van rooms-katholieke kerkelijke rituelen. Daar was lange tijd geen ruimte voor.

De protestantse traditie is een rationele, schetst predikant Willem Maarten Dekker in OnderWeg. Ten onrechte, zegt Dekker, zijn de ervaring en het ritueel vaak buiten de deur gehouden. Hij wijst op de waarschuwing van de bekende Britse theoloog Alister McGrath 'dat de grote zwakte van het protestantisme het rationalisme is en dat het protestantisme zal verdwijnen als het niet snel een sterke en geloofwaardige verbinding weet te leggen met ervaring, beleving en ritueel.

Lees ook: https://www.nd.nl/nieuws/geloof/katholieke-allerzielen-is-in-opmars-onder.3174454.lynkx

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Wel behoren rooms-katholieke christenen tot de katholieke kerk, omdat zij Christus als het middelpunt van de kerk beschouwen. De positie van de Paus, de verering van Maria en een aantal leerstellingen vastgelegd in encyclieken en in concilie-besluiten, vormen de grote verschillen met de protestantse kerken.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.