Kerkorde, liturgie en ambten

"Jonge tradities: Avondmaal op Eerste Kerstdag"

Nederlands Dagblad - 19 december 2018

Soms is het een jonge traditie dat iets niet meer wordt gedaan. Het hoort bij tradities dat ze zich vormen en in stand worden gehouden. Het hoort ook bij tradities dat ze verdwijnen. In deze laatste ‘jonge tradities’ van mijn hand gaat het daarover, over een uitstervende traditie. Het gaat om de avondmaalsviering op de eerste kerstdag in de protestantse traditie.

Sinds de Reformatie in Nederland een feit was, zeg vanaf de jaren zestig van de zestiende eeuw, vierde de toenmalige gereformeerde kerk avondmaal op de kerkelijke feestdagen. Dat wil zeggen met Pasen, Pinksteren en Kerst. Nieuw was dat overigens niet, het is een van de gewoonten die men overnam van de kerk van Rome, op hoogtijdagen vier je het avondmaal. In de taal van toen, geen mis zonder eucharistie. Het gemiddelde kerkvolk vierde niet zo vaak meer de mis met de eucharistie, maar in ieder geval wel als het feest was. Er is een mate van mijding van de wekelijkse eucharistie om allerlei redenen. Maar in ieder geval deed je mee op de feestdagen van de kerk, dat was wel het minste. De nieuwe gereformeerde kerk van de Reformatie hield vast aan deze frequentie van avondmaalsviering. Een wekelijkse viering zat er niet in. In sommige steden een maandelijkse, of tweemaandelijkse, maar in de meeste gevallen bleef het bij de kerkelijke feestdagen. Dus vierde je op eerste kerstdag het heilig avondmaal. Geen feest zonder avondmaal!

Stille dood
Omdat het van Pinksteren tot Kerst wel erg lang duurde kwam er een viering in september bij. Vandaar dat veel gemeenten tot op de dag van vandaag vier maal per jaar het avondmaal vieren, aangevuld met een viering op of rond Goede Vrijdag. Maar de traditie van een viering op de feestdagen is voorbij. In de meeste protestantse gemeenten is ze in de negentiende eeuw een stille dood gestorven. Uitzonderingen bevestigen de regel. Deze uitzonderingen zijn te vinden op de rechterflank van de reformatorische gezindte, bijvoorbeeld in de Gereformeerde Gemeenten in Nederland. Maar ook daar taant de traditie. In de gemeente van Gouda verdween de traditie de laatste jaren. Het is zoeken met een lampje naar plekken waar deze oude traditie nog leeft.

Verwaarlozing
Oude tradities sterven, nieuwe worden geboren. In dit geval: geen avondmaal met Kerst. Dat lijkt dus heel gewoon, maar dat is het in de grote traditie van de kerk helemaal niet. Rome geeft daar blijk van. In de kerstnacht en met de hoogmis van de eerste kerstdag krijgt het gelovig volk de eucharistie, de dankzegging voor de genade van Jezus Christus die zijn leven gaf voor de zonden van de wereld. Lange tijd hielden protestanten gelijke tred, hoe kan het feest zijn zonder dit wonder te gedenken en te beleven en te proeven in brood en wijn?! Maar het leven van een missionaire kerk bleek sterker dan de leer van een belijdende kerk. Avondmaal met Kerst vindt onder orthodoxe protestanten nauwelijks gehoor meer. Naar argumenten tegen avondmaal op de eerste kerstdag is het gissen, ze worden zelden opgeschreven. Historisch ligt de verwaarlozing van het avondmaal in het gebrek aan beleving en waardering ervan, of in het ertegen opzien. Dat sloeg al vroeg toe in het protestantisme en werkt nog steeds door. Dan maar geen avondmaal? Onze traditie vertelt een ander verhaal en vraagt misschien wel om een wedergeboorte, een nieuwe jonge traditie. Avondmaal met Kerst om het lijden van dit Kind te gedenken. <

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.