Rechtvaardiging & heiliging

"De rechtvaardiging is onlosmakelijk verbonden met het geloof" In gesprek met Ds. M. Klaassen

Om Sion's Wil - 27 december 2013

‘Het is belangrijk dat mensen de verbinding tussen rechtvaardiging en geloof leren zien.’
Maarten Klaassen werd in 1981 in Terneuzen geboren en groeide op in Scherpenzeel. Na het behalen van zijn VWO-diploma studeerde hij tussen 1999 en 2005 theologie in Utrecht. In 2006 werd hij predikant in de hervormde gemeente van Hedel en sinds 2011 is hij predikant te Sliedrecht.
Eerder dit jaar rondde dr. M. Klaassen na vijf jaar een promotiestudie af over de leer van de rechtvaardiging. Dit was aanleiding om met de promovendus in gesprek te gaan en diverse aspecten van de leer van de rechtvaardiging aan hem voor te leggen.

‘De verschillende visies op de leer van de rechtvaardiging hebben in mijn leven voor veel onduidelijkheid en verwarring gezorgd. Ik heb dan ook een heel proces doorgemaakt voordat ik de betekenis van de rechtvaardiging door het geloof mocht verstaan en de bevrijding daardoor persoonlijk mocht ondervinden,’ aldus dr. Klaassen. Door deze ervaring ontstond bij hem de behoefte te onderzoeken hoe er in de brede gereformeerde traditie in verleden en heden over genoemd onderwerp is gedacht en hoe de Schrift over de rechtvaardiging spreekt. ‘Ik hoop dat mijn boek ertoe mag bijdragen dat mensen meer zicht krijgen op de Bijbels-reformatorische visie op de rechtvaardiging en dit in de prediking tot uiting komt en zo het geestelijk welzijn in de gereformeerde gezindte kan bevorderen.’
‘Een verandering van status voor God,’ zo omschrijft dr. Klaassen het begrip ‘rechtvaardiging’. ‘In de Bijbelse reformatorische visie op de rechtvaardiging blijf je als mens enerzijds die je in jezelf bent: zondig en onrechtvaardig, maar tegelijkertijd word je op grond van het volbrachte werk van Christus vrijgesproken, waarbij Zijn gerechtigheid je wordt geschonken en toegerekend. Vandaar dat Luther sprak over een ‘vreemde’ gerechtigheid.

In tegenstelling tot de rooms-katholieke visie op de rechtvaardiging gaat het om een eenmalige gebeurtenis en niet om een proces dat levenslang duurt en waardoor een mens steeds heiliger wordt.
Vandaar dat de roomse kerk grote moeite had met de reformatorische visie op de rechtvaardiging. Het klinkt erg goedkoop: door God gerechtvaardigd, maar toch zondaar blijven. Die kritiek zie je ook terug in Zondag 24 van de Catechismus: ‘Maakt deze leer geen zorgeloze en goddeloze mensen?’ Er volgt dan een voortreffelijk antwoord: ‘Nee, want wie door een waar geloof Christus ingelijfd is, brengt ook vruchten der dankbaarheid voort.’ De rechtvaardiging staat dus nooit op zichzelf, maar komt op uit de levende eenheid met Christus en is nauw verbonden met de heiliging. Calvijn sprak daarom van een ‘tweeling-genade.’
Wanneer tijdens het gesprek de vraag gesteld wordt hoe de rechtvaardiging in het leven van een mens functioneert, geeft dr. Klaassen aan dat de rechtvaardiging onlosmakelijk verbonden is met het geloof. ‘De geschiedenis heeft geleerd dat je in verkeerd vaarwater terechtkomt als je het één van het ander loskoppelt. Denk bijvoorbeeld aan de Antinomianen die een rechtvaardiging van eeuwigheid leren. Dat wil zeggen dat wie God in Zijn eeuwig raadsbesluit heeft opgenomen, feitelijk al gerechtvaardigd is. Daar zit wel een kern van waarheid in, maar als mens heb je daar niets aan, want al heeft God van eeuwigheid bepaald dat je rechtvaardig wordt, vanuit de mens bezien ben je pas gerechtvaardigd als je je door het geloof aan Christus toevertrouwt en Hem als Zaligmaker mag kennen. Door zo’n Antinomiaanse leerstelling verdwijnt het appèl tot geloof uit de prediking. Dat is levensgevaarlijk.

Anderzijds komt het voor dat de rechtvaardiging vooral vanuit de beleving belicht wordt. Dan ligt het accent op wat je allemaal moet meemaken voordat je gerechtvaardigd bent waarbij de onopgeefbare band tussen rechtvaardiging en geloof uit het oog verloren wordt. Dan kun je wedergeboren zijn zonder dat je gerechtvaardigd bent. Het gevolg is vaak dat het geloofsleven zich gaat vormen naar die zienswijze en mensen niet meer gericht zijn op de vraag of ze het ware geloof bezitten, maar op het meemaken van een bewuste rechtvaardiging. Dergelijke opvattingen kom je bij theologen als Calvijn,. Luther en Owen niet tegen. Zij achten het onmogelijk geloof te beoefenen zonder gerechtvaardigd te zijn.’

In dit verband komt ook de rechtvaardiging in de vierschaar van het geweten ter sprake.
Dr. Klaassen: ‘Het beeld van de vierschaar (een rechtbank) is door verschillende oudvaders terecht gebruikt om te verduidelijken wat er van Gods kant gebeurt als een mens gerechtvaardigd wordt. De aangeklaagde is de schuldige zondaar die op grond van het pleidooi van de Advocaat (Christus) door de Rechter (God de Vader) vrijgesproken wordt. De uitslag van de rechtszaak wordt vervolgens door de Griffier (de Heilige Geest) aan de zondaar bekendgemaakt.

In de loop der tijd is de beleving zich naar het voorbeeld gaan richten en is de gedachte ontstaan dat je de rechtvaardiging op eenzelfde manier moet meemaken. Het is zeker mogelijk dat de Heere mensen op een bijzondere manier verzekert van hun aandeel in Christus. Maar ik geloof ook dat er nu mensen in de hemel voor Gods troon juichen die geleerd hebben om met hun zonden de toevlucht tot Christus te nemen, maar die misschien altijd geworsteld hebben met de gedachte dat ze nog niet bewust ervaren hadden dat hun zonden vergeven waren.’
De predikant uit Sliedrecht benadrukt hiermee geen pleidooi te willen voeren voor een onbewuste rechtvaardiging. ‘Als je waarachtig berouw over je zonden hebt, de toevlucht tot Christus neemt, omdat je tot het besef gekomen bent Hem als Zaligmaker niet meer te kunnen missen, mag je weten gerechtvaardigd te zijn. Geloofszekerheid is echter vaak een langer of korter durend proces in iemands leven, dus is het goed mogelijk dat iemand zich er niet van bewust is een gelovige te zijn, laat staan dat hij zich durft toe te eigenen rechtvaardig voor God te zijn. Voordat iemand zover is, kan er een hele worsteling aan voorafgegaan zijn. Daarom is het van belang dat in de prediking uitgelegd wordt wat het geloof inhoudt en mensen de raad gegeven wordt: ‘Onderzoek en beproef of u in het geloof bent.’ Vervolgens moet het hen duidelijk gemaakt worden dat wie gelooft gerechtvaardigd is voor God en wie niet gelooft, dat de toorn van God op hem rust.

Het accent in de prediking moet dus vooral liggen op de noodzaak van geloof en bekering en niet op de rechtvaardiging. Het is wel belangrijk dat mensen de verbinding tussen rechtvaardiging en geloof leren zien, bijvoorbeeld zoals die verwoord wordt in Romeinen 5 vers 1: ‘Wij dan gerechtvaardigd zijnde uit het geloof, hebben vrede bij God door onze Heere Jezus Christus.’ De Heilige Geest gebruikt het Woord om mensen ervan te verzekeren dat wie gelooft (dat wil zeggen: wie met zijn zonden en schuld de toevlucht tot Christus genomen heeft) rechtvaardig is voor God en Hij wil je ook in die zekerheid laten toenemen.

Het is heel bevrijdend als je mag zien dat je gerechtigheid voor God niet meer afhangt van jezelf, maar van het volbrachte werk van Christus. In dit verband denk ik aan John Bunyan. Hij worstelde ook erg met de vraag: ‘Hoe ben ik rechtvaardig voor God?’ Toen hij een keer in het veld liep, was het alsof hij een stem hoorde die tot hem zei: ‘Uw gerechtigheid is in de hemel.’ Toen viel er als het ware een last van hem af. Zo mag elke gelovige weten dat zijn gerechtigheid in de hemel is. Zondag 23 zegt: ‘Hoewel mijn geweten me aanklaagt dat ik tegen alle geboden van God gezondigd heb en geen daarvan gehouden heb en nog steeds tot alle boosheid geneigd ben, toch ben ik rechtvaardig voor God in Christus.’ Denk ook aan de regel uit het gedicht van McCheyne: ‘Dat Christus alleen mijn gerechtigheid is.’

Het is waar dat je de zekerheid van de rechtvaardiging weer kwijt kunt raken. Het is geen garantiebewijs dat je op zak hebt wat je op ieder gewenst moment tevoorschijn kan halen. Zo werkt het geloofsleven niet. We hebben dagelijks bekering nodig en telkens weer moeten we met onze zonden tot Christus de toevlucht nemen.’
Een uitspraak van Luther luidt: ‘God rechtvaardigt alleen degenen die Hem rechtvaardigen.’ Die sluit aan bij uitdrukkingen als ‘God toevallen in Zijn recht’ en ‘verloren gaan onder het recht,’ termen die weliswaar door Calvijn en andere vooraanstaande godgeleerden nooit gebezigd zijn, maar die volgens dr. Klaassen wel een kern van waarheid bevatten. ‘God gelijk geven in Zijn aanklacht over ons zondig leven en het inzien van je verlorenheid is nodig om gerechtvaardigd te kunnen worden. David zegt in Psalm 51: ‘U bent rein in Uw richten, U bent rein in Uw spreken.’ Daarin zie je dat David onvoorwaardelijk aan Gods kant gaat staan.
Dergelijke uitdrukkingen worden mijns inziens soms wel wat te extreem voorgesteld als dat je wel naar de hel zou willen om aan Gods recht te voldoen. Dat lees ik nergens in de Bijbel. Het is zeker waar dat we Gods genade niet waard zijn en en we dienen ook in te zien dat we in onszelf helwaardig zijn. Dat gebeurt echter altijd met het zicht op Christus. Denk maar aan de moordenaar aan het kruis. Wie in waarheid zicht op Christus heeft en iets mag zien van het werk dat Hij gedaan heeft, zal daar zo klein onder worden dat je je onwaardigheid gaat belijden. Dan is het geen moeten meer, maar gaat het als vanzelf.’

In zijn boek laat dr. Klaassen zien dat de rechtvaardiging niet op zichzelf staat maar onderdeel is van een geheel: de eenheid met Christus, zoals Calvijn het zegt. ‘De grote vraag is niet: ‘Heb ik dit of dat al beleefd?’, maar: ‘Ben ik door het geloof aan Christus verbonden?’ Als je daar ‘ja’ op mag zeggen, dan zijn de andere facetten van de orde van het heil ook op jou van toepassing. Die zijn je als een eenheid geschonken, maar de Heilige Geest is er voor nodig om je al die dingen te leren. ‘Hij leert ons de dingen die ons van God geschonken zijn.’ schrijft Paulus in de Korinthebrief. Dat gebeurt niet allemaal op één dag. Er gaat vaak heel wat tijd overheen voordat alles duidelijk is.’

Tijdens het gesprek blijkt nog maar eens dat de verwarring over de orde van het heil en de leer van de rechtvaardiging groot kan zijn. Dat maakt volgens dr. Klaassen duidelijk dat de gevolgen van de zonde ook doordringen in de theologie met alle eenzijdigheden en misverstanden van dien. ‘Door de zonde is ons verstand verduisterd. Daardoor is onze kennis altijd ten dele. We moeten waken voor menselijke systemen, dicht bij de Schrift blijven en zoeken naar het Bijbelse evenwicht. Dan mogen we hopen en verwachten dat er een gezond en Bijbels geloofsleven ontstaat.’

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.