Verwijzingen naar boeken

Een unieke oecumenische blik op de geloofsbelijdenis

Trouw - 11 december 2019

Wij geloven. Rooms-katholiek en protestant: één geloof
Bram van de Beek en Herwi Rikhof
Uitgever: KokBoekencentrum

De auteurs
Bram van de Beek is hervormd predikant en emeritus hoogleraar systematische theologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. In zijn boeken laat hij zich kennen als een echt reformatorische maar ook ­tegendraadse theoloog, die zich laat inspireren door de vroege kerkvaders en voor wie het begrip ­‘katholiciteit’ erg belangrijk is. Herwi Rikhof is priester en emeritus hoogleraar systematische theologie aan de Katholieke theologische faculteit van de universiteit van Tilburg. Hij schreef onder meer over de rol van de Heilige Geest in de theologie van Thomas van Aquino, en was jarenlang directeur van het Thomas-instituut te Utrecht.

De thematiek
De geloofsbelijdenis van Nicea, ook wel het Niceno-Constantinopolitanum genoemd, is een van de ­belangrijkste en meest bekende ­geloofsbelijdenissen van het christendom. Dit boek geeft een uitleg van die geloofsbelijdenis. Daarmee biedt het tegelijkertijd een mooie introductie in de theologie, want via deze geloofsbelijdenis komen alle klassieke theologische onderwerpen wel aan bod: wat wil het zeggen dat God Schepper is? Hoezo is Jezus God? Wat geloof je als je in de ‘wederopstanding van het vlees’ gelooft? Toch probeert het boek enigszins weg te blijven van al te esoterisch theologisch jargon. Dus termen als ‘twee-naturenleer’ of ‘economische triniteit’ zul je hier tevergeefs zoeken, net zoals overigens uitgebreide historische achtergrondinformatie.

Opvallende stelling
Wat dit boek uniek maakt, is ­natuurlijk het dubbele auteurschap van een protestantse en katholieke theoloog. Ik was vooral benieuwd hoe dat uit zou pakken in bijvoorbeeld de hoofdstukken met de kopjes ‘...uit de maagd Maria...’ of ‘en in één, heilige, katholieke en apostolische kerk’. In deze hoofdstukken blijkt dat de auteurs recht willen doen aan beide tradities. Belangrijker misschien nog wel: ze laten steeds weer zien dat beide tradities wezenlijk hetzelfde geloven, zelfs rondom hete hangijzers.

Kenmerkend citaat
Zo schrijven ze bijvoorbeeld over de verhouding tussen Schrift en traditie: “De reformatie heeft zich niet willen losmaken van de traditie. Zij heeft de vroeg-kerkelijke conciliebesluiten volmondig aanvaard en de vroeg-kerkelijke belijdenissen van harte toegestemd.

De reformatoren waren zich zeer wel bewust dat er een kerkelijke traditie is die men niet kan negeren... Ook binnen de rooms-katholieke theologie heeft de Schrift het hoogste gezag. Zij volgt daarin ­Thomas van Aquino die het doorslaggevende argument bij de beantwoording van elke vraag in de theologie altijd ontleent aan de Schrift.”

Reden om dit boek niet te lezen
Dit boek gaat op sommige zaken plotseling erg diep in (bijvoorbeeld rondom de vraag naar het lijden op aarde), en laat andere vragen dan weer volledig links liggen. Dit lijkt soms tamelijk willekeurig te zijn, en zal waarschijnlijk vooral iets zeggen over de interesses van de auteurs. Dat maakt het boek soms wat onevenwichtig. Verder zijn er enkele storende slordigheden. Zo is de volgorde van de hoofdstukken niet gelijk aan de volgorde waarop de onderwerpen in de geloofsbelijdenis voorkomen. Ook de titels van de hoofdstukken corresponderen vaak net niet met de afgedrukte tekst van de geloofsbelijdenis, en eenmaal lijkt een hoofdstuktitel zelfs geciteerd uit een andere ­geloofsbelijdenis.

Reden om dit boek wel te lezen
‘Wij geloven’ biedt een mooie, ­basale, inleiding in het christelijk geloof. Het is vrij toegankelijk ­geschreven en vereist weinig voorkennis. Dat het een co-productie is van een katholieke en een protestantse theoloog is uniek te noemen, en zo laten ze zien: het ­wezen van het christelijke geloof is voor een katholiek en een protestant niet anders. Dit boek zal de weg wel vinden naar gespreksgroepen voor theologisch geïnteresseerden in parochies en gemeenten. Daarmee is het een waardevol boek voor iedereen die op zoek is naar het geloof dat christenen met elkaar verbindt.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.