Wat is katholiek?

In deze collectie wordt inzicht gegeven in het woord katholiek en wordt het onderscheid tussen katholiek en rooms-katholiek duidelijk gemaakt.

"Lezen we de 'roomse' Luther eigenlijk nog?" Prof. dr. Marcel Poorthuis hoogleraar Katholieke Universiteit van Tilburg.

Katholiek Nieuwsblad - 16 november 2017

Het beeld dat met de publicatie van de 95 stellingen van Luther, nu vijfhonderd jaar geleden, de Reformatie begon, verdient enige bijstelling. Zowel katholieken als protestanten hebben die stellingen slecht gelezen en begrepen.

De aandacht voor Luther heeft me geboeid, maar ook bevreemd. Zo was er Elsbeth Gruteke op de radio, dominee en EO-medewerkster, die meent dat Luther in de stellingen de bemiddeling tussen God en mens door de priester verwijdert. Dat lees ik helemaal niet in de beroemde stellingen. Luther was toen uiteraard nog katholiek en in hoeverre die stelling het begin van de Reformatie inluidden is zeer de vraag. Feit is dat zowel boete en verzoening als priesterschap voor Luther nog stevig als sacramenten overeind staan.

De protestantse historicus Herman Selderhuis meent dat protestantisme en katholicisme steeds meer op elkaar gaan lijken en dat beide in zwaar weer zitten en elkaar opzoeken. Of die gelijkenis zo groot is waag ik te betwijfelen: de reformatorische reflexen als het gaat om Maria, het bisschopsambt of de eucharistie zijn nog springlevend (en staan behoorlijk ver van Luther af). En wat het zwaar weer betreft: als je twee zieken bij elkaar in bed legt worden ze niet zomaar beter, om een klassieke dominee te citeren! Ik ontmoet een ander liever vanuit diens kracht.

Controverse
Dat de stellingen maar zelden worden geciteerd hangt volgens mij samen met de grote afstand die Luther scheidt van de Nederlandse (calvinistische) protestanten, als het gaat om ambtsopvatting, sacramenten en liturgie. Ik meen dat Luthers stellingen niet als het begin van de Reformatie kunnen worden begrepen.
Stelling 7: “God vergeeft niemand de schuld zonder hem tegelijk te brengen tot ootmoedige gehoorzaamheid aan de priester als Zijn plaatsvervanger”.

Terecht stelt Luther dat God het is die vergeeft. De controverse over de aflaat ging dan ook niet over vergeving – die alleen aan God toekomt (en aan de naaste als die gekwetst is), maar over kwijtschelding van de penitentie, de door de Kerk opgelegde boetedoening. Luther noemt de priester de plaatsvervanger van God die ootmoedige gehoorzaamheid verdient.

Vergeving
Luther lijkt hier haast té rooms: als katholiek zou ik daaraan willen toevoegen dat die eerbied niet de persoon van de priester betreft, die immers een schurk kan zijn, maar slechts zijn functie. Zijn sacramentele bevoegdheid is ex opere operato, werkzaam vanuit de handeling. Dit is niet zoals het eeuwige misverstand wil, het sacrament als een magische handeling die ‘vanzelf’ werkt, maar betekent slechts dat de morele gesteldheid van de priester geen invloed heeft op de geldigheid van het sacrament. De gesteldheid van de ontvanger daarentegen is van het grootste belang: zonder berouw geen vergeving.

Luther bekritiseerde terecht het exploiteren van angstgevoelens bij de gelovigen waarmee de aflatenhandel werd geschraagd. De vraag is echter of zijn middel de kwaal niet verergert: in zijn streven om de macht van de Kerk terug te dringen stelt hij dat niemand zeker kan zijn van vergeving (stelling 30). Als men zijn naaste heeft verzoend en zich voor God heeft verootmoedigd in sacrament en liturgie, heeft verdere twijfel aan vergeving geen vruchtbare betekenis. Dat waarachtig berouw zeldzaam is (stelling 31) komt voor rekening van Luther, niet voor rekening van God. Hier zien we hoe een persoonlijke ervaring die authentiek kan zijn tot een gevaarlijke veroordeling van de mensheid door Luther kan worden.

‘Achterhaald’
Als katholiek mag ik gaag over Luther in gesprek gaan. Ik denk dat Luther geloofszaken ter sprake brengt die in katholieke kring te weinig worden besproken. Het valt me op dat ondanks alle herdenkingen het vrij moeilijk is om de gemiddelde protestant tot een gesprek te verlokken.
“Achterhaald”; “er zijn andere protestantse opvattingen”.Het zijn slechts enkele van de excuses aan protestantse zijde, die onverlet laten dat de typisch reformatorische reflexen in het heden hun invloed blijven uitoefenen. Laten we onbevangen met elkaar in gesprek gaan, zonder apologetiek of polemiek, maar wel vanuit het besef dat we elkaar nodig hebben en zelfs dat eenwording van de kerken tot de reële mogelijkheden behoort.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Protestantse Nadia Kroon leeft in katholiek klooster: 'Dit is wat ik zocht'"

Nederlands Dagblad 31-05-2019

"Herontdekking vanuit reformatorische hoek"

Katholiek.nl 14-03-2019

"Rooms, dus niet katholiek, maar toch wel ware christenen."

Protestants Nederland 18-01-2019

Fruytierdocent Van Ittersum ontdekt betekenis doop bij Ratzinger en Augustinus

Reformatorisch Dagblad 21-11-2018

"Ik heb als protestant moeite met toenadering tot rooms-katholieken"

Nederlands Dagblad 15-11-2018

"Psst: Zet knielbanken in protestantse kerken"

Nederlands Dagblad 09-11-2018

"Stellige pelgrims"

De Waarheidsvriend 30-08-2018

"Het begrip katholiek in de vroege kerk." De theologie van de brieven van Ignatius van Antiochië.

Wikipedia 02-01-2018

"Niet terug naar de Romeins-katholieke kerk." Reactie van Prof. Dr. J. van Oort op referaat Ds. Bout...

Het Reformatorisch Dagblad 05-12-2017

"Laat protestanten beweging vormen in Rooms-Katholieke Kerk" Bijdrage van Dr. E.E. Bouter aan CSFR ...

Het Reformatorisch Dagblad 29-11-2017

"Katholiciteit leidt tot andere beleving." Seminar in Amsterdam over studie van Prof. Dr, W. van Vl...

Het Reformatorisch Ragblad 28-11-2017

Video "Waarom worden rooms katholieken protestant" Naar aanleiding van boek Huib de Vries

www.rd.nl 28-11-2017

"We zijn allemaal katholiek." Prof.Dr. P. van Geest en Prof.Dr. W. van Vlastuin over katholiciteit.

Het Reformatorisch Dagblad 31-10-2017

"Zeven sterke peilers waarop protestanten en katholieken een brug kunnen bouwen"

In de Rechte Straat 01-09-2004

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.