Wat is katholiek?

In deze collectie wordt inzicht gegeven in het woord katholiek en wordt het onderscheid tussen katholiek en rooms-katholiek duidelijk gemaakt.

De levensbiecht van een priester

Reformatorisch Dagblad - 4 juni 2021

De autobiografie van de Tsjechische priester en filosoof Tomás Halík is zonder meer indrukwekkend te noemen. Wie de moeite neemt om dit boek tot zich te nemen, wordt ondergedompeld in een turbulent leven.

Halik wordt net na de Tweede Wereldoorlog in het voormalige Tsjecho-Slowakije geboren in een context waarin religie en religiositeit beslist niet vanzelf spreken. Zijn levensverhaal ligt ingebed in de ingewikkelde geschiedenis van dit land en van de wereldwijde Rooms-Katholieke Kerk. Als zeventiger blikt hij in ”In geheim geloven” terug op zijn leven. Zijn kinderjaren, middelbareschoolleven, studentenleven en weg naar het „geheime” priesterschap komen aan bod. Dit terugblikken is echter meer dan een aaneenrijging van autobiografische elementen. Het leven is een voortgaande zelfinterpretatie, naar Halíks overtuiging.

Halík bevraagt daarom in dit boek zijn eigen gegane wegen, hiermee verwijzend naar een citaat van Nietzsche. Dit ”bevragen van de wegen” is niet alleen een meeslepend relaas van de levensloop van een man voor wie de diepten van het leven zich openden. Het gaat Halík vooral om de vruchten die de achterliggende jaren hem hebben gebracht. In zijn eigen woorden: „Het gaat er meer om hoe iemand is gerijpt, wat er in hem is gegroeid, welke inzichten hij heeft verworven en vooral op welke manier hij het leven van anderen heeft verrijkt.”

Deze instelling levert dieptepsychologische inzichten, filosofische analyses en theologische diepteboringen op die dit boek –tot in zijn vervreemding– zo lezenswaardig maken. Op een zeker moment schrijft hij over zijn „nachtervaring”, een traumatische ervaring die Halík op middelbare leeftijd meemaakt en die hem diep verwondt. Tegelijk heeft hij er ook veel aan te danken. Intens en kwetsbaar schrijft hij over „de middagduivel van de acedia” die hem te grazen neemt en hem in de nacht van zijn leven brengt.

Zijn manier om deze crisis het hoofd te bieden is allereerst die van verdringen. Halík leert echter dat hij allereerst eerlijk moet worden over zichzelf door te erkennen dat hij zwak en zondig is. De ”nachtervaring” in ons leven is tegelijk een kans, een kans om een bezoek van Godswege te ontvangen. De crisis blijkt de weg te zijn waarin God Zich nader laat kennen. Blootgesteld aan de woestijn van het zwijgen van God, leert hij dat zijn ”nachtervaring” tegelijk Gods gelegenheid was hem te „rijpen tot verantwoordelijkheid, volwassenheid en heelheid, waarvan zelfaanvaarding en zelfkennis integraal deel uitmaken.”

Rauwe vragen
In zekere zin zou je Halíks autobiografie in de lijn van Augustinus’ ”Belijdenissen” kunnen zien. Op een moedige en integere wijze laat Halík zich in zijn ziel kijken. Hij doet dat op geheel eigen wijze, met een openheid naar de rauwe vragen van het leven. Juist daar waar zwakheid en mislukking de geschiedenis, de kerk, het persoonlijk leven tekenen, blijkt de kracht van God. God bewijst in en door Christus Zijn kracht in zwakheid. Dit paradoxale geeft Halíks spiritualiteit een existentieel karakter, dat ook protestanten kan aanspreken. Gecombineerd met zijn sensitiviteit voor de vragen van de (on)gelovige ziel, zal dit boek ontegenzeggelijk breed herkenning oproepen.

Halíks hervertelling van zijn eigen leven biedt een hermeneutische sleutel tot het verstaan van al zijn andere boeken. Het is dus een must dit boek te lezen als inleiding op zijn boeken. Voor wie zijn boeken reeds gelezen heeft, biedt deze ”levensbiecht” een nadere verdieping.

Vertaler Kees de Wildt verdient een groot compliment. Naast de behulpzame toelichting die hij geeft op de complexe ontstaansgeschiedenis van deze autobiografie, verstaat hij de kunst om een goed leesbare Nederlandse vertaling te presenteren.

Eenzijdigheid
Tot slot: als gereformeerd theoloog valt mij op dat de auteur tijdens zijn leven in gesprek is geweest met een veelkleurig palet van theologen en filosofen. Een bepaalde eenzijdigheid is daarin wel op te merken. Zo valt het op dat veel gesprekspartners (Thomas van Aquino, Meister Eckhart) een ”theologia negativa” aanhangen: God is de ”gans Andere” en wij zijn enkel in staat te zeggen wat Hij niet is. Het gevolg daarvan is dat spreken over de God Die Zich openbaart en Zich laat kennen door Jezus veel minder uit de verf komt. Dat vind ik echt een verlies. Het ”kwetsbare geloof” heeft houvast buiten zichzelf nodig en is gebaat bij een helder spreken over God.

Bij alle waardering die ik heb voor zijn doorleefd spreken over God als mysterie, overtuigt het lezen van boeken van Halík en diens autobiografie er mij opnieuw van dat het appel van Paulus om „samen met al de heiligen” (Ef. 3:18) de liefde van Christus te kennen blijvend actueel is. Naast Halík blijf ik dan ook graag Luther lezen, om maar eens iemand te noemen.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Oud-Katholieken bieden je een glimp van de kerk van morgen

Nederlands Dagblad 08-01-2020

"Protestantse Nadia Kroon leeft in katholiek klooster: 'Dit is wat ik zocht'"

Nederlands Dagblad 31-05-2019

"Herontdekking vanuit reformatorische hoek"

Katholiek.nl 14-03-2019

"Rooms, dus niet katholiek, maar toch wel ware christenen."

Protestants Nederland 18-01-2019

Fruytierdocent Van Ittersum ontdekt betekenis doop bij Ratzinger en Augustinus

Reformatorisch Dagblad 21-11-2018

"Ik heb als protestant moeite met toenadering tot rooms-katholieken"

Nederlands Dagblad 15-11-2018

"Psst: Zet knielbanken in protestantse kerken"

Nederlands Dagblad 09-11-2018

"Stellige pelgrims"

De Waarheidsvriend 30-08-2018

"Het begrip katholiek in de vroege kerk." De theologie van de brieven van Ignatius van Antiochië.

Wikipedia 02-01-2018

"Niet terug naar de Romeins-katholieke kerk." Reactie van Prof. Dr. J. van Oort op referaat Ds. Bout...

Het Reformatorisch Dagblad 05-12-2017

"Laat protestanten beweging vormen in Rooms-Katholieke Kerk" Bijdrage van Dr. E.E. Bouter aan CSFR ...

Het Reformatorisch Dagblad 29-11-2017

"Katholiciteit leidt tot andere beleving." Seminar in Amsterdam over studie van Prof. Dr, W. van Vl...

Het Reformatorisch Ragblad 28-11-2017

Video "Waarom worden rooms katholieken protestant" Naar aanleiding van boek Huib de Vries

www.rd.nl 28-11-2017

"Lezen we de 'roomse' Luther eigenlijk nog?" Prof. dr. Marcel Poorthuis hoogleraar Katholieke Un...

Katholiek Nieuwsblad 16-11-2017

"We zijn allemaal katholiek." Prof.Dr. P. van Geest en Prof.Dr. W. van Vlastuin over katholiciteit.

Het Reformatorisch Dagblad 31-10-2017

"Zeven sterke peilers waarop protestanten en katholieken een brug kunnen bouwen"

In de Rechte Straat 01-09-2004

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.