Wat is katholiek?

In deze collectie wordt inzicht gegeven in het woord katholiek en wordt het onderscheid tussen katholiek en rooms-katholiek duidelijk gemaakt.

Fruytierdocent Van Ittersum ontdekt betekenis doop bij Ratzinger en Augustinus

Reformatorisch Dagblad - 21 november 2018

Boerenzoon, een tijdlang agrarisch medewerker, en nu promoveerde hij woensdag in Tilburg op een vergelijking tussen Augustinus en Joseph Ratzinger, oftewel paus Benedictus XVI. Opmerkelijke ontwikkeling van Matthijs van Ittersum, teamleider aan de reformatorische scholengemeenschap Fruytier, locatie Rijssen. „Er ging een wereld voor mij open toen ik hun visie op de doop leerde kennen.”

In zijn voorwoord dankt Van Ittersum (39) de rooms-katholieke priester Antoine Bodar als een bron van inspiratie. „Ontmoetingen met hem leidden mij tot een beter begrip van de Katholieke Kerk van vandaag”, schrijft hij. Ook is hij „dankbaar” voor de gastvrijheid van de monniken van de St. Willibrordsabdij te Doetinchem, waar hij werkte aan zijn proefschrift.
Van Ittersum draagt zijn dissertatie op aan voormalig paus Benedictus XVI, „wiens theologie mij heeft verrast.” Zaterdag gaf hij zijn boek mee aan kardinaal Gerhard Müller, de voormalige prefect van de Congregatie voor de geloofsleer. Müller, die een dag in Den Bosch was en een persoonlijke vriend is van Ratzinger, zou het proefschrift meenemen naar de vroegere paus, vergezeld van een persoonlijk woord van de promovendus. „Dat ik het boek aan Ratzinger opdraag, vond ik wel zo netjes”, zegt Van Ittersum. „Ik vind hem een van de grootste theologen van de twintigste eeuw.”
Zijn proefschrift ligt wellicht wat gevoelig in een reformatorisch bolwerk als Rijssen, erkent hij met een glimlach. „Het beeld in reformatorische kringen van de Katholieke Kerk is niet zo positief, omdat het gekleurd is door de Heidelbergse Catechismus en zijn beschrijving van de mis. Alsof de ontwikkelingen daarna hebben stilgestaan en er geen Tweede Vaticaans Concilie is geweest.” Toch ging er een bus met twee klassen van leerlingen en docenten mee naar de promotie in Tilburg. Van Ittersum is naast teamleider ook docent Latijn.

Vroege Kerk
Van Ittersum vertelt hoe hij verrast is door een combinatie van de theologie van Ratzinger en de Vroege Kerk. „Ratzinger is gepokt en gemazeld in de Vroege Kerk en gepromoveerd op Augustinus, wiens leerling hij altijd gebleven is. Zo kwam ik al gauw in aanraking met de leer van de kerk. Deze neemt een grote plaats in bij Ratzinger. De kerk als het Lichaam van Christus is niet alleen een mystieke grootheid, maar ook een zichtbaar instituut.”
Dat was voor Van Ittersum reden om na zijn theologiestudie aan het Hersteld Hervormd Seminarium in Amsterdam de keuze te maken voor de Protestantse Kerk in Nederland, waar hij zich met zijn vrouw in Kampen bij aansloot. Van Ittersum is gedoopt in de Hervormde Kerk en grotendeels opgegroeid in Canada, waar hij lid was van de Reformed Church in America in Springford.

In zijn proefschrift ”Baptism in the Tradition of Augustine? The Theology of Joseph Ratzinger with Respect to Baptism” –onder supervisie van prof. dr. Paul van Geest en dr. Aza Goudriaan– vergelijkt hij de leer van de doop van Ratzinger met die van Augustinus. „De doop is bij beide theologen ten diepste de inlijving in de kerk. Vooral bij Ratzinger ligt daar de nadruk op. Het is niet zo dat bij hem de persoonlijke toe-eigening ontbreekt, maar Ratzinger ziet het geloof vooral als het geloof van de kerk, waarin de gelovige participeert.”
Bij Augustinus is het geloof daarentegen meer gericht op de vergeving van de zonden. Ratzinger bevindt zich in een ander klimaat, mogelijk mede gestempeld door de oosterse theologie, haar liturgie, en een groter accent op de incarnatie. Bij Augustinus is het geloof persoonlijker en van groot belang voor de eeuwige bestemming van de mens, in hemel of hel. „Ratzinger ontkent het bestaan van de hel niet, maar bij hem is het geloof primair het opgenomen worden in de gemeenschap met God. Het geloof heeft een meer sociaal karakter en biedt een tegenwicht tegen het individualisme en de desintegratie van het moderne bestaan.”

Mysterie
De doop is een van de grote sacramenten van de kerk, zegt Van Ittersum. „Er ging een hele wereld voor mij open toen ik de betekenis daarvan bij de beide theologen ontdekte. Ik groeide op met de leer van de doop en het verbond. Ik ontdekte in mijn onderzoek dat de doop niet alleen een belangrijk begin is, maar ook een proces van een steeds inniger verworteling in het Lichaam van Christus. De doop mondt uit in de eucharistie als het wezen van de kerk. De Katholieke Kerk houdt geloof en rede, hart en hoofd, bij elkaar en laat God ook werkelijk een mysterie zijn. Theologie is uiteindelijk meer een zaak van gebed, van liturgie en vieren, dan van de uitwerking van een leer of dogma.”

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.