Wat is katholiek?

In deze collectie wordt inzicht gegeven in het woord katholiek en wordt het onderscheid tussen katholiek en rooms-katholiek duidelijk gemaakt.

"Rooms, dus niet katholiek, maar toch wel ware christenen."

Protestants Nederland - 18 januari 2019

Wel katholiek, maar niet rooms. Daarmee kun je
tegenwoordig veel reformatorische christenen – terecht –
over de streep krijgen. Maar je kunt het ook omdraaien: Rome
zélf is niet meer katholiek door haar on-Bijbelse leringen.

Dat is de kern van een studie van de Amerikaanse theologen Kenneth J. Collins en Jerry L. Walls over de Rooms-Katholieke Kerk. Zij argumenteren dat de Rooms-Katholieke Kerk fundamentele verschillen kent ten opzichte van de kerken van de Reformatie. Zij staven dat onder meer op de punten van het pausschap, de rechtvaardiging, de kerk en Maria. Het zijn juist deze ‘exclusieve’ traditionele leringen van Rome, het sola Roma, die de katholiciteit van die kerk onder druk zetten en de verdeeldheid tussen de kerken in stand houden.

Hun kritiek op Rome ten aanzien van bovengenoemde punten is niet mals. Maar dan komt opvallend
de clou: wat verbindt met Rome, is méér is dan wat van elkaar scheidt.
Met wat bindt, daarmee doelen de auteurs onder meer op opvattingen over de Drie-eenheid, de verzoening, de toekomst van de wereld, kortom overtuigingen die in de Bijbel zijn gegrond en waar Rome ook niet aan tornt.
Met name het weigeren van Rome van protestanten aan de avondmaalstafel of het onthouden van de laatste bijstand van de priester aan het sterfbed van een protestant (bijvoorbeeld in een gemengd
huwelijk) is volgens de auteurs ingrijpend.
Hoe kunnen protestanten aan de ene kant afgewezen worden aan het sterfbed en aan de andere kant straks rond dezelfde tafel zitten tijdens de het grote bruiloftsmaal van het Lam? Het is een “veilige aanname”, aldus de auteurs, dat rooms-katholieken en protestanten elkaar in de hemel zullen ontmoeten.
Maar dan volgt de prangende vraag: hoe valt de verdeeldheid tussen christenen in dit leven te rijmen met de heerlijke eenheid in het leven hierna? Het bruiloftskleed is volgens de schrijvers niet een specifieke visie op de kerk of een visie op sacramenten maar heiligheid. En die verbindt christenen wezenlijk.

Van elkaar leren
De schrijvers staan open om van alle christenen te leren, zelfs van hen met wie zij fundamenteel van mening verschillen. Zo bestudeerden zij ook rooms-katholieke dogmatici en leerden van hen, ondanks hun scherpe kritiek op het roomse leersysteem. Zij zijn het helemaal eens met de Amerikaanse theoloog Kevin Vanhoozer die stelde dat de enige goede protestant een “katholieke” protestant is, dat wil zeggen iemand die leert van en vrucht draagt voor de gehele kerk. Het kritisch bevragen van de exclusieve claims van Rome is essentieel voor een helder zicht op de ware katholiciteit en voor het bevorderen van diepere eenheid in het Lichaam van Christus.

De schrijvers zeggen dat zij in weerwil van wat de titel mag suggereren een “diep oecumenisch” boek hebben willen schrijven dat de zaak van de christelijke eenheid dient.
Ware oecumene vereist immers respectvolle erkenning van de verschillen, maar nog meer: zij vertrekt vanuit een hartelijke erkenning en waardering van de gemeenschappelijke verbondenheid aan het klassieke
onfessionele christendom, zoals uitgedrukt in de klassieke confessies van de eerste eeuwen.
De overtuigingen die wij zo diep delen, verschillen volgens C. S. Lewis met de overtuigingen van
niet-christenen. Hij noemt dat mere christianity, en dat is volgens de auteurs de fundamentele kern van
overeenkomst tussen protestanten en rooms-katholieken. Zij keren zich tegen de houding van sommige evangelicalen die rooms-katholieken niet zien als ware christenen of betwijfelen of ze het echte geloof hebben. “We erkennen volledig onze rooms-katholieke broeders en zusters als volkomen leden van het
lichaam van Christus.”

Dezelfde geloofsfamilie
De auteurs wijzen erop dat hun boek niet gericht is op “oprecht gelovige” rooms-katholieken, die misschien beter andere boeken kunnen lezen dan dit - toch wel antithetische- boek. Zij erkennen hen immers als echte gelovigen. Hun boek wil vooral licht werpen op thema’s die protestanten en rooms-katholieken
verdelen, maar het zijn zaken binnen dezelfde geloofsfamilie.
Zij willen op deze wijze de zaak van de ware christelijke eenheid dienen in het gemeenschappelijk geloof dat
beide kerken belijden.
De schrijvers stellen vragen bij de vaak geuite vooronderstelling dat bij Rome de eenheid is bewaard.
Integendeel, deze kerk is even pluralistisch als de protestantse kerken. De meeste rooms-katholieken
lijken op liberale protestanten. Veel rooms-katholieken hebben geen boodschap aan het pauselijk primaat
of de Maria-dogma’s. Zij betonen zich orthodox in de klassieke zin van het Credo, maar distantiëren zich van de verschillende waarheidsclaims van hun kerk.
Er is een grote kloof tussen de officiële doctrine en het feitelijke geloof van de leden van de kerk. Dat geldt ook voor ethische opvattingen zoals geboortecontrole en niet-huwelijkse relaties. Het is zelfs zo dat het evangelicale protestantisme, met al zijn kerkelijke diversiteit, een veel indrukwekkender eenheid ten toon spreidt dan de Kerk van Rome.
Het “sola paus” heeft de eenheid bij Rome ook niet kunnen bewerken, evenmin als dit het geval was bij de aanhangers van het sola scriptura, aldus de auteurs. Ook de positie van de paus zelf is niet onomstreden omdat juist conservatieve leden de huidige paus als een bedreiging zien voor de traditionele leringen van de
kerk.
Terwijl vroeger protestanten de paus kwalificeerden als de antichrist, komt dit verwijt nu op in kringen van conservatieve katholieken! Dan gaat het om zowel politieke standpunten die als ‘links’ ervaren worden als de voorzichtige opening om gescheiden en hertrouwde paren tot de communie toe te laten.
Desalniettemin vinden de schrijvers het bemoedigend dat paus Franciscus de geestelijke en leerstellige overeenkomsten tussen oprecht gelovige protestanten en rooms-katholieken beduidend groter vindt dan hun uiteenlopende visies over de kerk en de sacramenten. Ze hopen dat de paus vervolgstappen zal doen na zijn verzoenende uitspraken in het Reformatiejaar 2017.

Het boek is een uitstekend voorbeeld hoe je enerzijds scherp kunt zijn ten opzichte van Rome, maar tegelijkertijd ook niet schroomt om de gemeenschappelijke zaken aan te wijzen (en aan te prijzen).
Het komt erop aan om katholiek te zijn in de ware, Bijbelse zin van het woord. Daaraan moeten we Rome
én onszelf voortdurend toetsen.

Kenneth J. Collins and Jerry L. Walls,
Roman but Not Catholic. What Remains
at Stake 500 Years after the Reformation,
Baker Academic, Grand Rapids, 2017; 432
blz.; $ 34,99.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.