Wat is katholiek?

In deze collectie wordt inzicht gegeven in het woord katholiek en wordt het onderscheid tussen katholiek en rooms-katholiek duidelijk gemaakt.

"Stellige pelgrims"

De Waarheidsvriend - 30 augustus 2018

Wat wordt bedoeld met het woord ‘gereformeerd’? Vaak gebruiken we deze term om een bepaalde stroming in de wereldwijde kerk aan te duiden. Van de ruim twee miljard christenen zijn er ongeveer 800 miljoen protestants en 80 miljoen daarvan zijn aangesloten bij de ‘World Communion of Reformed Churches’.

Dat is vier procent van de christenheid. En dan nog? Daar horen alle ook leden van de Protestantse Kerk in Nederland bij en hoeveel van hen denken nu werkelijk gereformeerd? Toch heeft de gereformeerde theologie wel ‘katholieke trekken’. Die theologie is niet bedoeld om de positie van die kleine minderheid eens goed te markeren en af te zetten tegen de rest van de wereldkerk. Gereformeerde theologie wil juist tot uitdrukking brengen wat de kerk als geheel gelooft of zou moeten geloven.

SPREKEN VAN GOD
In de gereformeerde orthodoxie van de zeventiende eeuw is diep nagedacht over de aard van de theologie. Volgens de gereformeerde theologen uit de tijd van de synode van Dordrecht is al onze kennis van God afgeleid van Gods zelfkennis en van Zijn openbaring in Christus en in de Heilige Schrift. De Synopsis Purioris Theologiae, uitgegeven in Leiden in 1625, definieert theologia als ‘het spreken van God, of liever, (…) het spreken over God’. Hier worden Gods openbaring in Zijn Woord en ons spreken daarover dus direct aan elkaar gekoppeld. Theologie is een vorm van kennis (scientia) maar er is wel een fundamenteel verschil tussen de wijze waarop God Zichzelf kent en de wijze waarop wij als schepselen Hem kunnen kennen.
In de scholastieke theologie heeft de Leidse hoogleraar Franciscus Junius (1545-1602) daarom het onderscheid tussen de archetypische theologie – wat God weet over Zichzelf – en de ectypische theologie – wat schepselen weten over Hem – ingebracht.

PELGRIMS
Bij de kennis die schepselen hebben over God, moet je dan weer onderscheiden tussen engelen en mensen. Bij de mensen is er verschil tussen de kennis van 1) Adam en Eva voor de val, 2) van gevallen zondaren, van 3) mensen die door de Geest van God verlicht zijn en 4) van de hemelse heerlijkheid. Die laatste vorm van kennis is gelijk aan de kennis die de engelen van God hebben, het is de zogenaamde theologia visionis, de theologie van de aanschouwing. Wij zijn nog niet zover, wij moeten wandelen door het geloof en daarom is onze theologie op zijn best die van de gevallen, maar door de Geest van God opnieuw geboren zondaren, de zogenaamde theologia viatorum, de pelgrimstheologie. Echte gereformeerden zijn pelgrims. Al onze theologie – als kennis van God – is dus afgeleid van Gods openbaring en van Gods zelfkennis. Dat is een duizelingwekkende gedachte. We beginnen altijd met God, de drie-enige: God de Vader onze Schepper, God de Zoon onze Verlosser en God de Heilige Geest, Die ons door Christus met God verbindt en zo vernieuwt. We weigeren ons theologische uitgangspunt te nemen in menselijke ervaringen en ideeën omdat die bedrieglijk zijn en we zoeken ons ankerpunt, ons houvast in God, Die Zich in Christus en door de Schriften aan ons heeft geopenbaard. Ook als dat soms tot theologische resultaten leidt die moeilijk te doorgronden zijn, zoals bij de predestinatieleer, of als de theologie een correctie betekent op wat wij voelen en ervaren – God is heilig en soeverein ook in Zijn toorn en wraak – dan nemen we het zelfgetuigenis van God serieuzer dan onze bedrieglijke religieuze ervaringen of behoeften. Dat maakt de gereformeerde theologie echt katholiek, geschikt voor de kerk als geheel, als correctie van het al te menselijke spreken en denken.

BESCHEIDENHEID
Vanwege dat onderscheid tussen Gods zelfkennis en onze kennis van Hem, kenmerkt de gereformeerde theologie zich ook door bescheidenheid. De gereformeerde theologie is altijd vatbaar voor correctie en aanscherping; zij is nooit af. Omdat we pelgrims zijn, weten we dat we ten dele kennen en ten dele profeteren. Bij de doordenking van de aard van de theologie in de gereformeerde scholastiek vormt Christus de enige verbinding tussen de archetypische kennis die God van Zichzelf heeft (de stem pel) en de ectypische kennis die wij van Hem hebben (de afdruk van die stempel). Overeenkomstig Zijn goddelijke natuur deelt Christus in de kennis die God heeft van Zichzelf, maar naar Zijn menselijke natuur was de kennis van Christus beperkt. Hij wist bijvoorbeeld niet wanneer de jongste dag zal zijn.

GIDS
Toch heeft Christus als de tweede Adam een bijzondere kennis van God, de zogenaamde theologia unionis, de theologie van de vereniging (unio) van Zijn goddelijke en menselijke naturen. Alle kennis die de gelovigen van God hebben en die verder strekt dan hun natuurlijke en door de zonde verduisterde godsbesef, is te danken aan Christus, Die de heerlijkheid van de Vader weerspiegelt. De Geest verenigt de gelovige met Christus en doet hem of haar delen in de kennis die Christus van God heeft. Dat heeft Jezus aan Zijn discipelen beloofd: de Geest der waarheid is een Gids die in alle waarheid leidt (Joh.16:13). Van die Gids zijn we in al ons theologisch denken en spreken afhankelijk. Jezus heeft van de Geest gezegd: ‘Die zal Mij verheerlijken, want Hij zal het uit het Mijne nemen en het u verkondigen.’ Dat is de theologia viatorum die gefundeerd is in de theologia unionis.
Wij geloven in de voortgaande leiding van de Geest in alle waarheid en luisteren dan ook naar de stem van andere christenen omdat we alleen samen met alle heiligen de lengte, breedte, diepte en hoogte van de Gods liefde kunnen kennen. Die kennis is altijd nog maar een klein begin van de volle wijze waarop God Zichzelf kent en Zich geopenbaard heeft in Christus. Daarom staan we open voor correctie en aanscherping van onze theologische kennis. De gereformeerde theologie moet altijd opnieuw gereformeerd worden, theologia reformata semper reformanda. Al is de basisvoorwaarde daarbij natuurlijk wel dat Gods openbaring in Christus en in de Schriften uitgangspunt en ijkpunt blijven.

STELLIGHEID
De eerlijkheid gebiedt wel te zeggen dat de grote stelligheid waarmee de gereformeerde theologie vaak als een burcht is opgebouwd, haaks staat op deze fundamentele notie. Het is raar dat mensen die belijden dat al hun kennis gebrekkig en ten dele is, elkaar toch zo de tent van de kerk uit kunnen vechten… De gereformeerde theologie is dus wel katholiek, maar gereformeerde theologen zijn het helaas niet altijd. Het doet afbreuk aan het katholieke karakter van de gereformeerde theologie, als gereformeerde christenen het geheel van de kerk uit het oog verliezen. Zij zien het dan niet meer als hun roeping om de kwantitatieve katholieke kerk te dienen met de kwalitatieve katholiciteit van de gereformeerde theologie. Zij scheiden zich af en zetten de kerk in afgeslankte vorm voort. Dat is nooit de intentie van de Reformatie of van de katholieke, naar het Woord van God gereformeerde kerk geweest. Van origine zocht de gereformeerde kerk juist de verbinding met de wereldwijde kerk, zelfs met oosters-orthodoxe christenen, in het besef van de historische continuïteit van deze kerken met de vroege kerk en in het verlangen om de herontdekking van het Evangelie ook met hen te delen. De stelligheid van de gereformeerde theologie komt mede door de claim dat onze theologische kennis weliswaar beperkt en voorlopig is, maar toch ook betrouwbaar, omdat die kennis gegrond is in het vaste fundament van Gods spreken. De spanning tussen de bescheidenheid van de pelgrim en de stelligheid waarmee die pelgrim weet dat hij op de goede weg zit, is in de gereformeerde theologie ingebakken, maar juist verstaan, kenmerkt de gereformeerde theologie zich door stellige bescheidenheid en openheid.

H. VAN DEN BELT

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Protestantse Nadia Kroon leeft in katholiek klooster: 'Dit is wat ik zocht'"

Nederlands Dagblad 31-05-2019

"Herontdekking vanuit reformatorische hoek"

Katholiek.nl 14-03-2019

"Rooms, dus niet katholiek, maar toch wel ware christenen."

Protestants Nederland 18-01-2019

Fruytierdocent Van Ittersum ontdekt betekenis doop bij Ratzinger en Augustinus

Reformatorisch Dagblad 21-11-2018

"Ik heb als protestant moeite met toenadering tot rooms-katholieken"

Nederlands Dagblad 15-11-2018

"Psst: Zet knielbanken in protestantse kerken"

Nederlands Dagblad 09-11-2018

"Het begrip katholiek in de vroege kerk." De theologie van de brieven van Ignatius van Antiochië.

Wikipedia 02-01-2018

"Niet terug naar de Romeins-katholieke kerk." Reactie van Prof. Dr. J. van Oort op referaat Ds. Bout...

Het Reformatorisch Dagblad 05-12-2017

"Laat protestanten beweging vormen in Rooms-Katholieke Kerk" Bijdrage van Dr. E.E. Bouter aan CSFR ...

Het Reformatorisch Dagblad 29-11-2017

"Katholiciteit leidt tot andere beleving." Seminar in Amsterdam over studie van Prof. Dr, W. van Vl...

Het Reformatorisch Ragblad 28-11-2017

Video "Waarom worden rooms katholieken protestant" Naar aanleiding van boek Huib de Vries

www.rd.nl 28-11-2017

"Lezen we de 'roomse' Luther eigenlijk nog?" Prof. dr. Marcel Poorthuis hoogleraar Katholieke Un...

Katholiek Nieuwsblad 16-11-2017

"We zijn allemaal katholiek." Prof.Dr. P. van Geest en Prof.Dr. W. van Vlastuin over katholiciteit.

Het Reformatorisch Dagblad 31-10-2017

"Zeven sterke peilers waarop protestanten en katholieken een brug kunnen bouwen"

In de Rechte Straat 01-09-2004

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.