Wat is katholiek?

In deze collectie wordt inzicht gegeven in het woord katholiek en wordt het onderscheid tussen katholiek en rooms-katholiek duidelijk gemaakt.

"Van de 'Utrechtse paus' zijn fascinerende lessen te leren"

Nederlands Dagblad - 9 april 2019

Paul van Geest is hoogleraar kerkgeschiedenis in Tilburg en hoogleraar economie en theologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij schrijft elke maand een column.

Sinds enige tijd heb ik voor het eerst in mijn leven een sabbatical: een periode waarin je door de universiteit wordt vrijgesteld van onderwijs en bestuur, om je weer eens helemaal te kunnen wijden aan onderzoek. Dat is dus een geweldige tijd.

Zeer goede collega’s van de Katholieke Universiteit Leuven nodigden mij uit om daar bijzonder gasthoogleraar te worden. De rector van Tilburg vond deze benoeming een goed idee en zo kon het geschieden dat ik een goed deel van de week in kamer 3.18 in de Maurits Sabbebibliotheek heerlijk voor mij uit studeer. Een eigen kamer is toch beter dan een flexplek. Die bibliotheek is briljant aangelegd: de kamers van de professoren grenzen aan de bibliotheek. Als ik dus een onmogelijk artikel uit een al even onmogelijke tijdschriftenreeks wil hebben, loop ik daar gewoon naartoe en heb het binnen een mum van tijd.

Ik bevind mij dus werkelijk in een intellectueel paradijs. Samen met vriend Ad rijd ik naar Leuven toe. Hij is kapelaan in Den Haag, een lage rang, maar wel met een imposant netwerk aan politici, diplomaten en parochianen. Het is nooit rustig in zijn pastorie. Daarom rijdt hij elke week naar Leuven, omdat hij daar ook hoogleraar kerkelijk recht is. Pastoraat en wetenschap: het is natuurlijk een prachtige combinatie. Ads blijmoedigheid is dus gemakkelijk te verklaren.

Oude man
Met toestemming van mijn vrouw en kinderen – die bij terugkeer toch altijd even kijken of papa nog in orde is na zijn onmatige studeren – verblijf ik in het klooster van de augustijnen in Heverlee. Dat is een fijne plek. Behalve iets oudere Vlamingen en Nederlanders, wonen daar jonge fraters uit Vietnam, Togo of Benin. De meesten worden hier opgeleid tot priester of leraar en frater Hiep uit Vietnam wordt opgeleid tot kok. Van de meesten van hen had ik de vader kunnen zijn. Vrijmoedig zei er laatst dan ook een dat ik een oude man ben. Die kwam wel even binnen. Maar hij begint natuurlijk steeds meer gelijk te krijgen. Ik hoop maar dat ik aangestoken blijf door het levensélan van deze mannen uit jonge en nog opkomende kerken.

Niet ver van mijn Leuvense werkkamer bevindt zich het pauscollege. De oorsprong van deze studentenresidentie ligt in een testamentaire beschikking van de in 1523 gestorven Utrechtse paus Adrianus VI. Hij bepaalde dat zijn Leuvense woning na zijn dood een college voor behoeftige theologiestudenten moest worden. Voordat hij leermeester van keizer Karel V, kardinaal en regeringsleider in Spanje en uiteindelijk paus werd, was hij hoogleraar in Leuven. In de Maurits Sabbebibliotheek bevindt zich nog steeds het collegedictaat dat hij zelf heeft geschreven: alles in een zeer kleine littera cursiva, zodat er – zuinige Hollander – meer tekst op een blad kon. Soms lijkt hij in grote haast geschreven te hebben: dan zijn de uithalen wat groter en op enkele bladzijden blijkt hij gezien de vlekken te hebben gemorst met water of bier. Oog in oog sta je met deze fascinerende hoogleraar en paus als je je verdiept in zijn collegedictaat. Je ontmoet een ernstige, authentieke christen, die steeds tijd tekort lijkt te komen.

Vaticaans hof
Eenmaal in Rome woonachtig als paus, was Adrianus zich wezenloos geschrokken van het Vaticaanse hof vol artiesten, narren, hoeren (m/v) en al te frivole geleerden en kunstenaars. Hij greep rigoreus in en stuurde binnen een week 86 van de honderd hofbeambten de laan uit. Ook de paleiskardinalen konden vertrekken. Paus Adrianus las dagelijks de mis, een uitzonderlijke gewoonte voor pausen in die tijd. ­Tijdens een toespraak verweet hij zijn geestelijken dat ze niet eens doorhadden hoe verwaten en narcistisch ze waren. En in een Instructio zegt hij dat nederigheid, boete en oprecht gewetensonderzoek nodig zijn voor de genezing van ziekten van de curie die wijdverbreid en diep ingevreten zijn.

Maar zijn activiteiten werden systematisch gesaboteerd. Hij stierf op 14 september 1523 onder verdachte omstandigheden. Was hij blijven leven, dan zouden we nu waarschijnlijk allemaal nog katholiek zijn, want Luthers hervormingen hadden zijn sympathie. Of je nu kok, kapelaan of hoogleraar bent – van paus Adrianus VI valt heel veel te leren

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Herontdekking vanuit reformatorische hoek"

Katholiek.nl 14-03-2019

"Rooms, dus niet katholiek, maar toch wel ware christenen."

Protestants Nederland 18-01-2019

Fruytierdocent Van Ittersum ontdekt betekenis doop bij Ratzinger en Augustinus

Reformatorisch Dagblad 21-11-2018

"Ik heb als protestant moeite met toenadering tot rooms-katholieken"

Nederlands Dagblad 15-11-2018

"Psst: Zet knielbanken in protestantse kerken"

Nederlands Dagblad 09-11-2018

"Stellige pelgrims"

De Waarheidsvriend 30-08-2018

"Het begrip katholiek in de vroege kerk." De theologie van de brieven van Ignatius van Antiochië.

Wikipedia 02-01-2018

"Niet terug naar de Romeins-katholieke kerk." Reactie van Prof. Dr. J. van Oort op referaat Ds. Bout...

Het Reformatorisch Dagblad 05-12-2017

"Laat protestanten beweging vormen in Rooms-Katholieke Kerk" Bijdrage van Dr. E.E. Bouter aan CSFR ...

Het Reformatorisch Dagblad 29-11-2017

"Katholiciteit leidt tot andere beleving." Seminar in Amsterdam over studie van Prof. Dr, W. van Vl...

Het Reformatorisch Ragblad 28-11-2017

Video "Waarom worden rooms katholieken protestant" Naar aanleiding van boek Huib de Vries

www.rd.nl 28-11-2017

"Lezen we de 'roomse' Luther eigenlijk nog?" Prof. dr. Marcel Poorthuis hoogleraar Katholieke Un...

Katholiek Nieuwsblad 16-11-2017

"We zijn allemaal katholiek." Prof.Dr. P. van Geest en Prof.Dr. W. van Vlastuin over katholiciteit.

Het Reformatorisch Dagblad 31-10-2017

"Zeven sterke peilers waarop protestanten en katholieken een brug kunnen bouwen"

In de Rechte Straat 01-09-2004

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.