Wat is protestant?

"Protestantisme." Artikel met uitspraken van Mr. A.S. de Savornin Lohman over het protestantisme

De Klok - 22 oktober 1937

Indertijd bracht de heer van Malsen allerlei uitspraken en redevoeringen van den overleden staatsman Jhr. Mr. A, S. de Savornin Lohman bijeen onder den titel Calvijn en Rome. Aan dit boek ontleenen wij gaarne hetgeen hij zeide over Protestantisme (zie blz. 84 en volg.). Bij de herdenking der Kerkhervorming is het goed te weten wat de priesterheerschappij van Rome en daartegenover de vrijheid van een Christenmensch voor ons in de tegenwoordige politieke en sociale verhoudingen beteekent.

Hij schrijft dan o.a.:

„Met deze daad (dat n.l. Johannes en Petrus tot den hoogen raad durfden zeggen dat men Gode meer gehoorzamen moet dan de menschen) is te vergelijken het verzet van den monnik van Wittemberg, 31 October 1517, weldra gevolgd door de protestatie van eenige vorsten, leden van den Duitschen Rijksdag te Spiers in 1529 tegen een besluit van dat hoogste politiek college, waarbij verboden werd de verkondiging der nieuwe leer toe te staan of te bevorderen.
Zij deden dit hier met een beroep op „het gezond verstand", op de rede of op de natuurlijke vrijheid, ofschoon er toen reeds onder de R. Katholieken talloozen waren, die het Christendom, zooals dit destijds in praktijk werd gebracht, als belachelijk bijgeloof verwierpen, maar evenals de Apostelen met een beroep op het Gezag, dat zij hooger stelden dan dat door de priesters beheerschte Kerk. „Het is voor ons, Nederlandsche Protestanten, niet gemakkelijk, zich een juist denkbeeld te vormen van de priesterheerschappij, zooals deze zich gedurende een tijdperk van meer dan tien eeuwen ontwikkeld had en geheel het maatschappelijk en staatkundig leven beheerschte.

Het privaat zoowel als het publiek leven, werd geleid door een over de geheele wereld goed georganiseerden geestelijken stand, die zich het recht meende te mogen toekennen vast te stellen, wat het volk en zijn overheden hadden te doen en na te laten. Van zijn geboorte af tot zijn sterven toe stond de mensch onder de leiding der kerkelijke overheid. Geheel de wetgeving rekende daarmee in al haar onderdeelen, vooral op het gebied van den eigendom. Staat en maatschappij werden gedragen door „het Schip der Kerk". Dit schip zag er van buiten heerlijk uit, zoo prachtig, dat tal van hedendaagsche levenden ernaar terugverlangen. Het werd bestuurd door een plaatsvervanger van Christus, die in schijn de geloofseenheid wist te bewaren, nl. door van de wereldlijke overheid de uitroeiing te eischen van hen, die openlijk zich tegen de Kerk verzetten. Dit alles was mooi. Maar wie het schip van binnen bekeek, trof een ontzettend bederf aan. Wel was dit reeds vroeger bemerkt en ook wel tegegegaan, maar de geschiedenis leert, dat dit bederf, hoewel bedwongen, telkens terugkeerde, ook onder de geestelijkheid zelve.

Eindelijk besloten vrome mannen uit dat schoone schip te springen en liever zich te plaatsen onder de directe leiding van Jezus Christus, gelijk die in de Schriften, waarop ook de Kerk zich beriep, was aangeduid. Die daad was ''n geloofsdaad! Weinigen zullen zich bewust zijn geweest van de geweldige omkeering, die daarvan het gevolg moest zijn. Geheel het staats- en burgerlijk leven werd er al dadelijk door ontwricht. En men behoefde niet diep na te denken om de vraag te voelen opkomen: Wat nu? Zal voortaan de slechts voor het geloofsoog zichtbare Jezus regeeren over een grootendeels nog ongeloovige, enkel op compas zeilende massa? Zal ieder de Schriften, waarin ook veel duisters staat, mogen uitleggen naar eigen inzicht? Bleek niet al terstond, tijdens den Boerenkrijg, hoe ook anarchistische elementen zich op die daad van Luther beriepen? Toch lieten de vorsten zich op den Rijksdag te Spiers door dit alles niet afschrikken. Geheel de wereld kwam in verzet, want tengevolge van de verwereldlijking der Kerk van Christus was van het voortbestaan dier Kerk ook voor tal van niet-geestelijken welvaart en positie afhankelijk geworden.

Maar de protesteerenden versaagden niet en in tal van landen moest de vrijheid van geweten met de wapenen in de hand worden bevochten. Die vrijheid bracht tal van andere vrijheden mee, al is dit niet terstond ingezien, evenmin als de eerste Apostelen terstond inzagen, welke voor heel de wereld van Jezus'' leer de gevolgen waren. De verhouding van Kerk en Staat werd een geheel andere, de burgerlijke wetgeving werd gewijzigd, zoodra de burgerlijke overheid zelfstandig was gewordem. Anarchie ontstond niet, doordat de Hervormers zich op Hooger Gezag beriepen, n.l. op de Schriften, die op menigerlei gebied duidelijk genoeg aangeven, door welke beginselen de menschheid moet worden bestuurd; maar die beginselen opgelegd door een uitwendige macht, welke wel in staat is bepaalde excessen te beteugelen, niet den mensch te hervormen. Als wij van Protestant spreken, dan denken wij daarbij niet aan eenige kerkelijke geloofsleer. Het Protestantisme omvat alle kerken en alle richtingen, die zich van de Kerk van Rome hebben losgemaakt. Het Protestantisme is o.i. een zich ver uitstrekkend en diep-ingaand, ofschoon geen theologisch stelsel, en staat vierkant tegenover het stelsel der Roomsche Kerk, dat op anderen, niet Schriftuurlijken grondslag berust."

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.