Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen van de kerk van Rome. Katholieken zijn christenen bij wie Christus het middelpunt van hun geloofsleven is.

"De verbrokkeling van katholiek Brabant"

Brabants Dagblad - 27 december 2018

De gelovigheid onder katholieken daalt het sterkst in Brabant. Toch hechten diegenen die wèl geloven, zowel christelijk als islamitisch, een groter belang aan religiositeit. Een pleidooi voor nieuw onderzoek.

Slechts een halve eeuw geleden was met de tweeslag protestant en katholiek het leeuwendeel van de Nederlandse bevolking wel gekarakteriseerd als het om ­religie ging. Brabant en Limburg waren bijna volledig katholiek. Nog steeds zijn brokstukken van het katholicisme alom tegenwoordig in de cultuur: onze scholen, ziekenhuizen, feesten (Carnaval en kermis) en gewoontes getuigen ervan. Maar personen identificeren zich er steeds minder mee.

Dankzij de publicatie Christenen in Nederland van het ­Sociaal en Cultureel Planbureau vorige week realiseren velen zich dat de meerderheid van de Nederlandse bevolking zich niet tot een georganiseerde religie rekent. Maar dat wisten we eigenlijk al. In 2016 verscheen de recentste editie van het bekendste langdurige onderzoek naar geloof, spiritualiteit en zingeving God in Nederland, in 2018 het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau De religieuze beleving van moslims in Nederland en het rapport Being Christian in Western Europe van het Pew Research Center. De betrekkelijk ­kerkelijke generatie sterft uit; de daaronder gelegen generaties zijn veelal niet kerkelijk. In de kleinere protestantse kerken zijn wel veel jongeren te vinden, maar zij keren de trend naar een groeiende meerderheid van buitenkerkelijken niet. Het aandeel atheïsten (‘Er bestaat geen God of hogere macht’) en agnosten (‘Ik weet niet of er een God of hogere macht bestaat’) stijgt, naar 24 procent, respectievelijk 34 procent.

Christen
Volgens het Pew-rapport noemt slechts 41 procent van de Nederlanders zich christen. Lager kun je het in West-Europa niet treffen. Het is niet zo dat het aandeel kerkgangers in Nederland bijzonder laag is: 18 procent zegt wekelijks of maandelijks deel te nemen aan een religeuze dienst. Maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld Scandinavische landen is Nederland een land waar het niet min of meer vanzelfspreekt om jezelf christen te noemen. De kwantitatieve ontwikkeling heeft voor een kwalitatieve omslag gezorgd: onkerkelijkheid is het nieuwe normaal. De onkerkelijkheid duurt al meerdere generaties, en die wel kerkelijk zijn dragen dit moeizaam over.

Vooral in een provincie als Brabant is de kaalslag groot, want de gelovigheid onder katholieken daalt het sterkst. De leden van de kleinere protestantse kerken, zoals evangelische en reformatorische, slagen er wel in het geloof op de volgende generatie over te dragen, maar in het bijzonder onder rooms-katholieken gebeurt dat maar zeer beperkt. Niet verwonderlijk, want hier zijn de tevredenheid en de deelname het laagst. Onder jongeren uit gezinnen met een migratie-achtergrond is religieuze betrokkenheid gebruikelijker. Voor zover die katholiek zijn, is daar dus ­vitaliteit te verwachten voor de katholieke kerk in Brabant. Het christelijk geloof leeft sterk onder jonge minderheden.

Hoofddoek
De combinatie jong en gelovig vinden we ook onder de zes procent islamitische Nederlanders, zo leert het eerdere SCP-rapport. Halal eten en de ramadan houden zeggen vrijwel alle moslims te doen en steeds meer Marokkaans-Nederlandse vrouwen dragen een hoofddoek. Onder dit deel van de bevolking is religie duidelijk belangrijk. De vrome islamitische ‘thuisbidders’ en de moskeegangers nemen in aantal toe. En de laatsten zijn gemiddeld nog het gelukkigst ook. Interessant is dat de islam een eigentijdse gestalte aanneemt: de tweede generatie is voor een deel weliswaar minder religieus, maar ze is vooral anders religieus: meer individueel en internationaal georiënteerd.

De ‘ongebonden spirituelen’ krijgen veel aandacht in de media. Wanneer je louter afgaat op het label, lijkt het wel of er een nieuwe sekte of kloosterorde is gevormd. Een bevolkingsgroep met gemeenschappelijke kenmerken komt echter niet zo duidelijk naar voren en de afgelopen decennia is de instemming met uitspraken over nieuwe spiritualiteit gedaald. Ook de ‘meervoudige reli­gieuze betrokkenheid’ (multiple religious belonging) staat sterk in de belangstelling, maar blijkt vooral christenen te betreffen die hetzij van hun affiniteit met het jodendom getuigen, hetzij aan yoga of meditatie doen en vandaar iets met boeddhisme hebben.

Dagelijks leven
Kortom, het secularisatieproces is niet van richting veranderd, maar een gelovige, deels jonge en allochtone minderheid wijkt wel sterk af van het algemene beeld. Hier vinden we sterke religieuze identiteiten, christelijk en islamitisch. Zowel onder moslims als onder christenen zien we dat afname van religiositeit in de samenleving als geheel ertoe leidt dat zij die wèl geloven er een groter belang aan hechten.

We leven in een vreemd land. Slechts een minderheid sorteert zich voor bij een georganiseerde levensbeschouwing. Daarbuiten weten we maar heel weinig over de rol die geloof, zin, ritueel, het heilige en dat wat ons overstijgt in het dagelijks leven van mensen speelt. Voor het hier besproken type grootschalig onderzoek is het een grote uitdaging om de vragen te stellen die daadwerkelijk zicht bieden op de diversiteit van de wijzen waarop mensen zich in het leven oriënteren. Met vragen naar de mate waarin mensen zich kunnen vinden in traditionele geloofsvoorstellingen of naar de kerk gaan, komen we er niet meer. Maar hoe houdingen, ervaringen en overtuigingen te peilen wanneer mensen hier steeds minder woorden voor hebben? Geloof moet op heterdaad worden betrapt. Laten we als onderzoekers daarom nog meer de mensen opzoeken – met een open blik en een open gehoor voor wat we zullen aantreffen aan geloof en ongeloof, twijfel en vaste overtuiging.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Het is wachten op de gehuwde priester"

Tubantia 16-10-2019

"Zijn de stoelendans (en de onrust) binnen de Vaticaanse communicatie voorbij?"

Katholiek Nieuwsblad 18-07-2019

"Christendom zonder Heilige Geest is vreugdeloos moralisme"

Kerknet 19-06-2019

"Aanbeveling Vaticaan: Getrouwde priesters en vrouwen moeten tekort tegengaan"

Algemeen Dagblad 17-06-2019

"Paus geeft impuls aan charismatische vernieuwing van de Kerk"

Kerknet 08-06-2019

**Paus: meer gebed en minder handel in Lourdes**

Dagblad van het Noorden 07-06-2019

"Paus Franciscus beschuldigd van ketterij"

Reformatorisch Dagblad 02-05-2019

"Benedictus XVI oneens met koers Vaticaan"

Reformatorisch Dagblad 16-04-2019

"De Goede Week van dag tot dag"

Katholiek.nl 13-04-2019

Paus "Franciscus wil écht dat gelovigen zijn ring niet kussen"

De Dagelijkse Standaard 27-03-2019

"Paus Franciscus, de linkse dictator"

Doorbraak.be 16-03-2019

"Carnaval is afgelopen dus nu tijd voor vasten en dat kan ook volgens je eigen spelregels"

Eindhovens Dagblad 10-03-2019

"Wereldwijd meer katholieken, maar voor het eerst sinds 2010 weer minder priesters"

Nederlands Dagblad 07-03-2019

"De Vastentijd, wat is dat?"

Katholiek.nl 05-03-2019

"Paters en pastoors tegen het carnaval"

Nederlands Dagblad 02-03-2019

"Groot tekort aan priesters in Amazonegebied: Vaticaan overweegt om het celibaat te herzien"

Het Nieuwsblad 25-02-2019

"1 op 8 kardinalen is ouder dan 90"

Kerknet 05-01-2019

"Onze God heeft geen offers nodig"

Katholiek Nieuwsblad 04-01-2019

"Kaski: Aantal rooms-katholieken in Nederland daalt met 55.000 per jaar"

Reformatorisch Dagblad 02-01-2019

"De kerk is uit, leve de kerk: inleiding en interactieve kaart"

Eindhovens Dagblad 22-12-2018

"Eijk voorziet minder, maar wel betere katholieken"

Nederlands Dagblad 14-12-2018

"Kardinaal Wim Eijk, de baas van vrijwel niets"

NRC 12-12-2018

De helft van de Belgen noemt zich katholiek, maar wat betekent dat nog? “Niet meer naar de mis, wel ...

Het nieuwsblad 21-11-2018

De aflaat in 2018

Reformatorisch Dagblad 12-11-2018

Antoine Bodar: Leven in een bezeten tijd

Reformatorisch Dagblad 02-11-2018

Aantal katholieken stijgt wereldwijd, behalve in Europa

Nederlands Dagblad 24-10-2018

"Rooms Katholieke kerk.Wat geloven wij?"

Officiele website van de R.K.kerk in Nederland 23-04-2018

Video: Antoine Bodar geeft in een lezing aan hoe r.k. kerk is georganiseerd

11-04-2018

"De Rooms Katholieke kerk en haar oorsprong" Webpagina Mens en Samenleving

Mens en Samenleving 30-12-2014

"Rooms Katholieke kerk" beschrijving op website Katholiek.nl

Website Katholiek.nl 27-01-2013

"Rooms katholiek of charismatisch katholiek" Artikel van Prof. W. v. 't Spijker

In de Rechte Straat 01-01-2010

"Te getuigen van de Christus der Schriften" Recensie boek Ds. Hegger

In de Rechte Straat 01-12-1999

"Katholiek, rooms-katholiek of... helemaal niet katholiek." Artikel van M. V. J. de Craene

Protestants Nederland 01-02-1985

"Reformatorisch licht op de R.K. Kerk" Artikel van Ds. Meyboom en Dr.De Ridder

Protestants Nederland 01-01-1963

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.