Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen van de kerk van Rome. Katholieken zijn christenen bij wie Christus het middelpunt van hun geloofsleven is.

"Deed de paus niet genoeg in de oorlog? Niemand deed genoeg"

Nederlands Dagblad - 23 maart 2019

Het is hoog tijd dat Joden afstand nemen van de vooroordelen richting katholieken. Stap over de obsessie heen om met de vinger naar de oorlogspaus Pius XII te wijzen, alsof een verklaring van hem de Holocaust had kunnen voorkomen.

De beslissing van paus Franciscus om de Vaticaanse archieven uit de Tweede Wereldoorlog te openen, was groot nieuws. Over de hele wereld werd dit gezien als een grote daad van transparantie. Leiders van Joodse organisaties waren er blij mee, omdat zij hopen dat het historici zal helpen om de rol van paus Pius XII tijdens de Holocaust op te helderen.

Maar zal de opening van de archieven daaraan bijdragen? Ik betwijfel het.

De vooraanstaande Vaticaanwatcher John Allen schreef op 5 maart: ‘De opening van de archieven zal geen eind maken – kán dat niet eens – aan de controverse over Pius XII en zijn vermeende zwijgen tijdens de Holocaust. Want dit is een discussie die niet over feiten gaat, over wat Pius wel of niet heeft gedaan; het gaat over wat hij had moeten doen.’

Het debat over de rol van paus Pius XII is een morele discussie, zegt Allen. ‘Je kunt alle historische feiten verzamelen die je wilt, maar die vertellen je dan nog niet wat Pius of wie dan ook had behoren te doen.’

Druk

Al vele tientallen jaren oefenen bepaalde Joodse organisaties druk uit op het Vaticaan om zijn archieven te openen. Sommige figuren binnen deze organisaties zagen dit als een van de voornaamste obstakels voor de joods-katholieke dialoog. Ik zie dat anders. Al heel lang vind ik dat we meer naar de toekomst moeten kijken dan naar het verleden. Niet alleen zag en hoorde ik in de loop van de jaren heel wat ‘Vaticaan-bashing’ op dit punt. Paus Pius XII werd schuldig verklaard omdat hij had gezwegen, en de opening van de archieven zou dit bewijzen, was het idee. Het was duidelijk dat het Vaticaan iets verborg over de rol van de paus tijdens de Holocaust. Daarvoor moest het ter verantwoording worden geroepen.

Zelfs toen het Vaticaan in 1998 een verklaring over de Holocaust uitgaf – ik was daar destijds voor discussies met de auteurs – waren Joodse betrokkenen bij de Joods-Vaticaanse dialoog niet tevreden. Zij analyseerden elk woord en iedere zin en ze vonden dat de kerk niet ver genoeg ging, dat ze niet genoeg verantwoordelijkheid nam voor haar zwijgen. Het was niet voldoende voor hen dat de kerk diepgaand spijt betuigde voor het antisemitisme door de eeuwen heen – iets wat ze sindsdien talloze malen heeft herhaald – of dat katholieken oprecht verklaarden dat ze hiervoor boete wilden doen.

‘Aan het einde van dit millennium wil de Rooms-Katholieke Kerk uitdrukking geven aan haar grote smart over de fouten van zonen en dochters in alle tijden. Dit is een daad van berouw (teshua) ... We bidden dat onze smart om de tragedie die het Joodse volk in deze eeuw heeft ondergaan, tot een nieuwe band met het Joodse volk zal leiden. Het is onze wens om het besef van zonden uit het verleden om te zetten in het stellige voornemen om te bouwen aan een nieuwe toekomst waarin geen anti-Joodse gevoelens onder christenen en geen anti-christelijke gevoelens onder Joden meer bestaan, maar waar sprake is van wederzijds respect, zoals het gelovigen past die de ene Schepper en Heer aanbidden en in Abraham een gemeenschappelijke vader in het geloof hebben.’ (uit: Wij herinneren ons. Een beschouwing over de Shoah, het Vaticaan, maart 1998)

Deze opzienbarende verklaring – een product van vele jaren van bezinning en diep zelfonderzoek – was niet goed genoeg voor sommige Joodse betrokkenen en leidende figuren.

Waarom is dat?

Het gaat terug op het befaamde toneelstuk De plaatsvervanger (1963) van Rolf Hochhuth, waarin de schrijver de paus beschuldigde van medeplichtigheid aan de massavernietiging van de Joden door zijn zwijgen. Dit werd de mantra voor sommige Joodse betrokkenen in de interreligieuze dialoog, tientallen jaren lang. En volgens mij is dit de hoofdreden waarom zij blij zijn dat de archieven nu open gaan, zodat zij hun gelijk kunnen aantonen.

In een documentaire die we met de Interreligieuze Coördinerende Raad in Israël maakten in 2001, komt onder meer Michael Marrus aan het woord, hoogleraar in Toronto en specialist in de geschiedenis van de Holocaust. Ik zal nooit vergeten wat hij zei: ‘De waarheid is dat tijdens de Holocaust niemand genoeg heeft gedaan. Ik weet niet wat genoeg zou zijn geweest. Ik denk dat het nu ieders taak is, van katholieken en Joden, om meer begrip te krijgen van de tijd van de Holocaust, om te begrijpen waarom niemand iets tegen deze catastrofe heeft kunnen doen, en om van daaruit verder te kunnen.’

Niemand heeft werkelijk genoeg gedaan. Hij herhaalde dit twee keer. Niet alleen de paus heeft misschien niet genoeg gedaan, dat geldt ook voor de Joodse gemeenschap in Amerika en de zionistische leiders van toen. Voor president Roosevelt en de Amerikaanse regering. En voor vele anderen.

Ik geloof het niet

Jaren geleden sprak ik voor een groep rabbijnen die in Israël op bezoek waren, over de revolutionaire veranderingen in de Rooms-Katholieke Kerk ten opzichte van de Joden en het Joodse volk. Sommige rabbijnen waren onder de indruk. Sommigen niet. Een van hen kwam na afloop naar me toe en zei: ‘Ik heb dit allemaal eerder gehoord, ik ben zelfs in het Vaticaan geweest en heb de paus ontmoet en ik geloof er geen woord van.’

Het is hoog tijd voor ons als Joden om afstand te nemen van onze vooroordelen jegens katholieken, met wie we al bijna zestig jaar serieus, substantieel en permanent in dialoog zijn. En vooral moeten we over onze obsessie heen stappen om met de vinger naar de oorlogspaus te wijzen, alsof een verklaring van hem de Holocaust had kunnen voorkomen, terwijl wij Joden zelf ook niet al te veel deden om deze grote catastrofe voor ons volk af te wenden.

Wij leven in een nieuwe tijd. We zijn overgegaan van vervolging naar partnerschap, van confrontatie naar samenwerking. Het is tijd om vooruit te kijken, niet achteruit.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Paus Franciscus beschuldigd van ketterij"

Reformatorisch Dagblad 02-05-2019

"Benedictus XVI oneens met koers Vaticaan"

Reformatorisch Dagblad 16-04-2019

"De Goede Week van dag tot dag"

Katholiek.nl 13-04-2019

Paus "Franciscus wil écht dat gelovigen zijn ring niet kussen"

De Dagelijkse Standaard 27-03-2019

"Paus Franciscus, de linkse dictator"

Doorbraak.be 16-03-2019

"Carnaval is afgelopen dus nu tijd voor vasten en dat kan ook volgens je eigen spelregels"

Eindhovens Dagblad 10-03-2019

"Wereldwijd meer katholieken, maar voor het eerst sinds 2010 weer minder priesters"

Nederlands Dagblad 07-03-2019

"De Vastentijd, wat is dat?"

Katholiek.nl 05-03-2019

"Paters en pastoors tegen het carnaval"

Nederlands Dagblad 02-03-2019

"Groot tekort aan priesters in Amazonegebied: Vaticaan overweegt om het celibaat te herzien"

Het Nieuwsblad 25-02-2019

"1 op 8 kardinalen is ouder dan 90"

Kerknet 05-01-2019

"Onze God heeft geen offers nodig"

Katholiek Nieuwsblad 04-01-2019

"Kaski: Aantal rooms-katholieken in Nederland daalt met 55.000 per jaar"

Reformatorisch Dagblad 02-01-2019

"De verbrokkeling van katholiek Brabant"

Brabants Dagblad 27-12-2018

"De kerk is uit, leve de kerk: inleiding en interactieve kaart"

Eindhovens Dagblad 22-12-2018

"Eijk voorziet minder, maar wel betere katholieken"

Nederlands Dagblad 14-12-2018

"Kardinaal Wim Eijk, de baas van vrijwel niets"

NRC 12-12-2018

De helft van de Belgen noemt zich katholiek, maar wat betekent dat nog? “Niet meer naar de mis, wel ...

Het nieuwsblad 21-11-2018

De aflaat in 2018

Reformatorisch Dagblad 12-11-2018

Antoine Bodar: Leven in een bezeten tijd

Reformatorisch Dagblad 02-11-2018

Aantal katholieken stijgt wereldwijd, behalve in Europa

Nederlands Dagblad 24-10-2018

"Rooms Katholieke kerk.Wat geloven wij?"

Officiele website van de R.K.kerk in Nederland 23-04-2018

Video: Antoine Bodar geeft in een lezing aan hoe r.k. kerk is georganiseerd

11-04-2018

"De Rooms Katholieke kerk en haar oorsprong" Webpagina Mens en Samenleving

Mens en Samenleving 30-12-2014

"Rooms Katholieke kerk" beschrijving op website Katholiek.nl

Website Katholiek.nl 27-01-2013

"Rooms katholiek of charismatisch katholiek" Artikel van Prof. W. v. 't Spijker

In de Rechte Straat 01-01-2010

"Te getuigen van de Christus der Schriften" Recensie boek Ds. Hegger

In de Rechte Straat 01-12-1999

"Katholiek, rooms-katholiek of... helemaal niet katholiek." Artikel van M. V. J. de Craene

Protestants Nederland 01-02-1985

"Reformatorisch licht op de R.K. Kerk" Artikel van Ds. Meyboom en Dr.De Ridder

Protestants Nederland 01-01-1963

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.