Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen van de kerk van Rome. Katholieken zijn christenen bij wie Christus het middelpunt van hun geloofsleven is.

"Kardinaal Wim Eijk, de baas van vrijwel niets"

NRC - 12 december 2018

Wim Eijk is de baas van de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland. Hij opereert als een rigoureuze interim-manager in het bedrijfsleven.

Soms kijkt hij met medelijden naar de hoogste katholiek leider van Nederland. Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis en geschiedenis van de theologie aan de Tilburg University, kwam kardinaal Eijk een jaar geleden toevallig tegen, op straat in Utrecht. „Hij vertelde dat hij naar de kapper was geweest. ‘Loop je hier niet met beveiliging?’, vroeg ik. ‘Ach nee’, antwoordde hij. ‘Niemand kent me hier.’”

Het is volgens Van Geest de bittere realiteit voor de 65-jarige Wim Eijk. „Vóór de grote secularisatie veroorzaakten zijn voorgangers geregeld volksoplopen. Gelovigen gingen op hun knieën en kusten hun ring.” Maar Eijk is behoorlijk anoniem, zegt Van Geest. „Ook in het gezelschap van kardinalen moet hij zich soms zo voelen. De aartsbisschop van Boston bijvoorbeeld, heeft rond de duizend priesters en veel vrouwelijke religieuzen onder zich. En Eijk? Die is de baas over vrijwel niets: een handvol priesters en goedwillende vrijwilligers.”

Zaterdag werd Harrie Smeets gewijd tot bisschop van Roermond. Daarmee is Eijks team weer compleet. Maar met de komst van Smeets is Eijk zo mogelijk nog eenzamer geworden. De rekkelijke bisschoppen zijn in Nederland nu in de meerderheid. De strengere Eijk behoort tot de minderheid.

Protest tegen benoeming
Willem Jacobus Eijk, zoon van een katholieke moeder en een doopsgezinde vader uit het Noord-Hollandse Duivendrecht, koos op een wat latere leeftijd voor een leven in dienst van Rome. Na zijn priesteropleiding werd Eijk kapelaan in het Noord-Limburgse Blerick en docent aan katholieke opleidingen.
Eijks benoeming tot bisschop van Groningen lokte veel protest uit. Onder meer naar aanleiding van colleges die hij op seminarie Rolduc had gegeven over homoseksualiteit. Homo’s zouden niet in staat zijn tot liefde maar enkel tot wederzijdse zelfbevrediging. „Eijk doceerde wat de officiële leer van de kerk was”, zegt broeder Johan te Velde, destijds deken en later vicaris (plaatsvervanger) in Friesland toen Eijk leidinggaf aan het bisdom Groningen. „De kritiek deed hem wel wat. Hij werd demonisch afgeschilderd.”

De manier waarop wordt geoordeeld over de kardinaal – vaak hard – is erg bepaald door de Nederlandse manier van kijken, vindt Te Velde. „Rooms-katholicisme wordt in Nederland al snel geassocieerd met Brabant en Limburg: het gaat dan door voor het bourgondische, gemoedelijke geloof, de religie die contrasteert met zware vormen van protestantisme. Maar in een wereldkerk met 1,5 miljard gelovigen is er altijd ruimte voor een strenge variant geweest.”

Paus blijft vaag
Te Velde vindt het hameren op de ware leer broodnodig. „De huidige paus blijft weleens hangen in vaagheden. Over homoseksualiteit zegt hij de ene keer dit en dan weer dat. Eijk is duidelijk.”

In mei uitte Eijk op een Amerikaanse katholieke website zelfs scherpe kritiek op paus Franciscus. Die pleegt volgens Eijk met het soepel hanteren van regels godsdienstig bedrog, zaait verwarring en brengt de eenheid van de Rooms-Katholieke Kerk in gevaar. Volgens hem dreigt het afdalen naar „afvalligheid van de waarheid” en „de ultieme beproeving”.

Na een hersenbloeding in 2001 was Eijk een tijdlang uit de roulatie. Na zijn herstel pakte hij volgens Te Velde zaken aan: „Hij had duidelijke ideeën, waar zijn voorganger bisschop Möller de zaak nogal op zijn beloop had gelaten.”
In 2007 werd Eijk aartsbisschop van Utrecht, in 2012 werd hij kardinaal. Het beleid in zijn nieuwe bisdom verschilde weinig van dat in Groningen: hij beperkte de rol van de pastoraal werkers en sloot kerken.
Onverdroten gaat hij voort op die ingeslagen weg. In een interview met de Gelderlander in september stelde Eijk prognoses over het aantal kerken in zijn bisdom naar beneden bij: hij verwacht dat er rond 2028 nog tien tot vijftien open zijn (nu zijn het er nog 280).

Een rigoureuze interim-manager
„Eijk opereert zoals rigoureuze interim-managers in het bedrijfsleven”, zegt Ad de Groot, voorzitter van Bezield Verband Utrecht, een vrijwilligersorganisatie ter ondersteuning van geloofsgemeenschappen. „Hij laat zich weinig gelegen liggen aan de tegenstand die hij onderweg tegenkomt.” De Groot wijst ook op het taalgebruik van Eijk: „Het gaat over ‘locaties’, kerken gaan op in ‘eucharistische centra’. Dat zijn managementtermen.”
Volgens hem probeert Eijk drie vliegen in één klap te slaan. „Hij probeert financieel-economisch te saneren, houdt de priesters over die op zijn lijn zitten, en behoudt de kleine groep van gelovigen die even orthodox denken.”
Dissidente geluiden blijven grotendeels ongehoord. „Eijk praat nauwelijks met gewone katholieken”, zegt De Groot. Als een van de felste tegenstanders van de sluiting van de Jacobuskerk in Utrecht vond Fons Mathot als parochiaan geen gehoor. „In besturen ben je eigenlijk alleen welkom als je de regels van de kardinaal volgt. Pas toen ik in een artikel in Trouw tegen hem uitviel en hem betichtte van het plegen van euthanasie op zwakker wordende geloofsgemeenschappen, kreeg ik een telefoontje. Die uitspraken raakten hem kennelijk.”

Seksueel misbruik
Bij het steeds weer opduikende dossier seksueel misbruik binnen de kerk valt Eijk, anders dan zijn voorganger kardinaal Simonis („Wir haben es nicht gewusst”), niet te betrappen op ongelukkige uitspraken. Afgelopen oktober maakte hij in een opinieartikel in NRC nog eens duidelijk hoezeer de hele geschiedenis hem tegen de borst stuit: „Wij geven ons rekenschap van wat er is gebeurd en hebben op diverse momenten en plaatsen verantwoording afgelegd. En dat zullen we steeds weer blijven doen.”

Maar Eijks imago als zakelijke ‘interim-manager’ helpt hem bij dit soort demonstraties van deemoed niet. Kritiek lijkt hij van zich af te laten glijden. Klaas Dijkhoff, fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, liet zich uitschrijven als rooms-katholiek nadat de kardinaal hem „een hyperindividualist” had genoemd. Hij verklaarde dat Eijk en gelijkgestemden zich de afgelopen decennia specialiseerden in het vakkundig verjagen van veel goed, liefhebbend en sociaal volk uit de kerk. In een persbericht maakte het aartsbisdom Utrecht melding van „een plezierig en geanimeerd gesprek” tussen de twee. „Dijkhoff bleef bij zijn aangekondigde besluit”, stond erbij. Dat Eijk volhardde in zijn opvattingen was kennelijk geen nieuws.

Ethicus Heleen Dupuis, voormalig Eerste Kamerlid voor de VVD, herkent in die onbuigzaam overkomende kardinaal zelden de promovendus die ze ruim drie decennia geleden begeleidde bij het schrijven van zijn proefschrift over euthanasie. „Het was een dogmatische jongeman, maar niet op een vervelende manier. We respecteerden elkaars meningen.”
Hoogleraar Van Geest denkt dat Eijk nu „een voortreffelijke hoogleraar zou zijn geweest, intelligent en ijverig. Dat had ik hem gegund. In zijn huidige functie moet je welhaast depressief worden. Zijn bisdom implodeert.”

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Paus Franciscus, de linkse dictator"

Doorbraak.be 16-03-2019

"Carnaval is afgelopen dus nu tijd voor vasten en dat kan ook volgens je eigen spelregels"

Eindhovens Dagblad 10-03-2019

"Wereldwijd meer katholieken, maar voor het eerst sinds 2010 weer minder priesters"

Nederlands Dagblad 07-03-2019

"De Vastentijd, wat is dat?"

Katholiek.nl 05-03-2019

"Paters en pastoors tegen het carnaval"

Nederlands Dagblad 02-03-2019

"Groot tekort aan priesters in Amazonegebied: Vaticaan overweegt om het celibaat te herzien"

Het Nieuwsblad 25-02-2019

"1 op 8 kardinalen is ouder dan 90"

Kerknet 05-01-2019

"Onze God heeft geen offers nodig"

Katholiek Nieuwsblad 04-01-2019

"Kaski: Aantal rooms-katholieken in Nederland daalt met 55.000 per jaar"

Reformatorisch Dagblad 02-01-2019

"De verbrokkeling van katholiek Brabant"

Brabants Dagblad 27-12-2018

"De kerk is uit, leve de kerk: inleiding en interactieve kaart"

Eindhovens Dagblad 22-12-2018

"Eijk voorziet minder, maar wel betere katholieken"

Nederlands Dagblad 14-12-2018

De helft van de Belgen noemt zich katholiek, maar wat betekent dat nog? “Niet meer naar de mis, wel ...

Het nieuwsblad 21-11-2018

De aflaat in 2018

Reformatorisch Dagblad 12-11-2018

Antoine Bodar: Leven in een bezeten tijd

Reformatorisch Dagblad 02-11-2018

Aantal katholieken stijgt wereldwijd, behalve in Europa

Nederlands Dagblad 24-10-2018

"Rooms Katholieke kerk.Wat geloven wij?"

Officiele website van de R.K.kerk in Nederland 23-04-2018

Video: Antoine Bodar geeft in een lezing aan hoe r.k. kerk is georganiseerd

11-04-2018

"De Rooms Katholieke kerk en haar oorsprong" Webpagina Mens en Samenleving

Mens en Samenleving 30-12-2014

"Rooms Katholieke kerk" beschrijving op website Katholiek.nl

Website Katholiek.nl 27-01-2013

"Rooms katholiek of charismatisch katholiek" Artikel van Prof. W. v. 't Spijker

In de Rechte Straat 01-01-2010

"Te getuigen van de Christus der Schriften" Recensie boek Ds. Hegger

In de Rechte Straat 01-12-1999

"Katholiek, rooms-katholiek of... helemaal niet katholiek." Artikel van M. V. J. de Craene

Protestants Nederland 01-02-1985

"Reformatorisch licht op de R.K. Kerk" Artikel van Ds. Meyboom en Dr.De Ridder

Protestants Nederland 01-01-1963

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.