Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen van de kerk van Rome. Katholieken zijn christenen bij wie Christus het middelpunt van hun geloofsleven is.

"Paters en pastoors tegen het carnaval"

Nederlands Dagblad - 2 maart 2019

"Carnaval is hardnekkig bestreden door rooms-katholieke geestelijken, tot de jaren zestig. In Tilburg probeerden carnavalsvierders een anticarnavalspreek van pater Hafkenscheid te verstoren.

Zondag begint het carnaval, het feest dat voorafgaat aan Aswoensdag en de veertigdagentijd. De feestelijkheden met carnaval gaan gepaard met optochten en verkleedpartijen. Met carnaval wordt er veel gelachen, gezongen en gedronken. In sommige plaatsen begint het feest met een carnavalsmis, een viering in de rooms-katholieke kerk. De kerkgangers gaan gekleed in carnavalskostuum, de zang wordt begeleid door trommel en doedelzak. Een verslaggever van het Eindhovens Dagblad peilde vorig jaar de sfeer in Eindhoven: ‘De toon van de viering zelf was licht ludiek, afgewisseld met momenten van stilte en bezinning.’

Carnaval was eeuwenlang een zorg voor pastoors en dominees. Als wachters van de christelijke zede waarschuwden zij voor losbandigheid en dronkenschap. Soms gebeurde dat in de vastenbrief, een bisschoppelijk schrijven dat op zondag voor Aswoensdag in de kerken werd voorgelezen. In de vastenbrief van 1822 werden de carnavalsdagen ‘de gevaarlijkste dagen voor de zeden’ van het hele jaar genoemd, ‘dagen die van het wulpsch Heidendom ons zijn overgebleven, en op vele plaatsen op zijn Heidens, in den volstrekten zin, doorgebragt worden’. De schrijver van deze vastenbrief, apostolisch vicaris Antonius van Alphen, vond dat de katholieken zich belachelijk maakten bij de protestanten. Ze gingen van de kroeg naar de kerk om te biechten voor begane zonden, ‘waarvan hunne harten nog vol zijn’.

Vastenavond
In de tijd van Antonius van Alphen, twee eeuwen geleden, heette het feest voorafgaand aan Aswoensdag nog geen carnaval. Er reden nog geen praalwagens en er werden geen optochten gehouden. Het feest dat nu carnaval heet, is een moderne variant van een feest waarvan de herkomst niet vast staat. Volgens de ene theorie stamt het feest uit het oude Rome, volgens een andere theorie komt het bij de Germanen vandaan. Vast staat wel dat er in de Middeleeuwen aan de vooravond van de vastentijd feest werd gevierd. Het feest werd vastelavond en later vastenavond genoemd. Nog eenmaal kon men zich bezatten en bedrinken, waarna er tot Pasen veertig dagen gevast moest worden. De vastentijd begon op Aswoensdag. Dan kregen de gelovigen een kruis op een voorhoofd, met as van verbrande palmtakken, als teken van berouw en boete.

Vastenavond werd met overgave gevierd, ook door gelovigen die na de Reformatie protestants geworden waren. In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden deden gereformeerde dominees hun best om het feest te verbieden. Sinterklaas, Sint-Maarten en vastenavond: de predikanten vonden het allemaal ‘paaps’ bijgeloof en afgoderij en ontering van Gods kerk.

Die toon is de eeuwen door blijven klinken. ‘Door maaltijden, drinkgelagen, kluchten, maskeraden’, schreef de gereformeerde ds. J.H. Landwehr in 1925, probeert men ‘zich schadeloos te stellen voor de onthouding die volgen moest.’ Volgens Landwehr liep het uit op brooddronkenheid en zwelgpartijen. ‘De Roomsche kerk heeft deze Carnavalsfeesten nooit goedgevonden, maar wel oogluikend toegelaten.’

Daarmee deed Landwehr de katholieken niet helemaal recht. In Brabant en Limburg voerden pastoors een zware strijd tegen het feest. Tijdens de carnavalsdagen van 1847 introduceerde pater Bernard Hafkenscheid het Veertigurengebed in Tilburg. Veertig uur lang werd de eucharistie, ‘het allerheiligste sacrament’, waarin Christus in de gedaante van brood en wijn aanwezig werd geacht, aanbeden. Het gebed was bedoeld als genoegdoening voor de smaad die Christus tijdens carnaval werd aangedaan. Het begon op de avond van carnavalszondag en duurde tot de dinsdagavond daarop. Leden van de parochie werden ingeroosterd om enkele uren te bidden. Het was tevens een manier om hen bij het carnaval vandaan te houden.

Carnavalsvierders
De strijd van pater Hafkenscheid bereikte een climax in 1857. Tijdens een preek van Hafkenscheid tegen het carnaval dromden carnavalsvierders samen op het plein voor de kerk, waarop Hafkenscheid z’n preek beëindigde. Ook weigerde hij nog langer de sacramenten te bedienen.

Het maakte diepe indruk. ‘De gelovigen werden door zo’n groot verdriet aangegrepen en ze toonden zozeer hun verontwaardiging, dat in die stad, die 20.000 inwoners telt, tot op de dag van vandaag helemaal niemand het gewaagd heeft om losbandigheden van carnaval in te voeren!’, aldus een geestverwant van Hafkenscheid in 1892. ‘Glorie, lof en eer aan het Allerheiligste Sacrament!’

Petrus Panken, een bejaarde oud-onderwijzer uit Brabant, schreef in 1895 dat de feestelijkheden in Brabant zeer schaars geworden waren. Zijn verklaring: ‘De Kerk heeft zich altoos tegen de zedelooze, losbandige en roekeloze vastenavondgebruiken verzet, ze veel verbeterd, maar nooit geheel uitgeroeid.’

De neergang van het carnaval vond de instemming van de schaarse gereformeerden in het zuiden van het land. In 1933 pleitte de gereformeerde kerkenraad van Maastricht voor afschaffing van het carnaval, in 1939 de gereformeerde kerkenraad van Bergen op Zoom. Carnaval leidde een zieltogend bestaan. ‘In zuidelijk Nederland en ook in België heeft de carnavalsviering zich nog gehandhaafd’, stond er in 1956 in het katholieke deel van de Encyclopedie van het christendom. Boven de grote rivieren werd er neergekeken op het carnaval als het jaarlijks weerkerende festijn van bandeloosheid en zedenverwildering.

De katholieke literator Anton van Duinkerken (pseudoniem van W.J.M.A. Asselbergs, 1903-1968) was een van de weinige katholieke intellectuelen die het carnaval waardeerden. Nadat hij in 1925 zijn priesteropleiding had afgebroken en bij zijn ouders in Bergen op Zoom was teruggekeerd, vierde hij er vol overgave het carnaval. Hij kreeg er verkering met het meisje dat later zijn vrouw zou worden. Van Duinkerken schreef vervolgens Verdediging van Carnaval, een jubelzang op het carnavalsfeest. ‘Het is de viering van ‘t vernieuwde jeugd-ontwaken in de grijsaard en de manwording van de niet langer schuchtere knaap. Het is de jubel om de eeuwigheid der lente.’ Het pamflet trok aandacht.

Jaren zestig
Van Duinkerken maakte de wederopleving van het carnaval in de jaren zestig nog mee. Welgestelde burgers probeerden al langere tijd het carnaval beschaafder te maken. Zij richtten carnavalsverenigingen op en organiseerden carnavalsoptochten. In de jaren zestig kregen zij de wind in de rug. De jongeren van de protestgeneratie met hun lossere omgangsvormen zagen het carnaval als een mooie gelegenheid om het gezag belachelijk te maken en los te gaan: ‘Agge maar leut het’. Carnaval is daarom de provobeweging van het Zuiden genoemd.

De Rooms-Katholieke Kerk ging zich in de jaren zestig vernieuwen en zocht aansluiting bij de geest van de tijd. Het Veertigurengebed maakte plaats voor de carnavalsmis. Het feest werd ook niet alleen meer door katholieken gevierd. Begin jaren zestig traden in Helmond twee gereformeerden toe tot de Raad van Elf, die het carnaval organiseert. Een van hen werd gekozen tot prins Carnaval. Er was niemand die het zonde noemde. <

Relevante artikelen uit diverse bronnen

"Benedictus XVI oneens met koers Vaticaan"

Reformatorisch Dagblad 16-04-2019

"De Goede Week van dag tot dag"

Katholiek.nl 13-04-2019

Paus "Franciscus wil écht dat gelovigen zijn ring niet kussen"

De Dagelijkse Standaard 27-03-2019

"Paus Franciscus, de linkse dictator"

Doorbraak.be 16-03-2019

"Carnaval is afgelopen dus nu tijd voor vasten en dat kan ook volgens je eigen spelregels"

Eindhovens Dagblad 10-03-2019

"Wereldwijd meer katholieken, maar voor het eerst sinds 2010 weer minder priesters"

Nederlands Dagblad 07-03-2019

"De Vastentijd, wat is dat?"

Katholiek.nl 05-03-2019

"Groot tekort aan priesters in Amazonegebied: Vaticaan overweegt om het celibaat te herzien"

Het Nieuwsblad 25-02-2019

"1 op 8 kardinalen is ouder dan 90"

Kerknet 05-01-2019

"Onze God heeft geen offers nodig"

Katholiek Nieuwsblad 04-01-2019

"Kaski: Aantal rooms-katholieken in Nederland daalt met 55.000 per jaar"

Reformatorisch Dagblad 02-01-2019

"De verbrokkeling van katholiek Brabant"

Brabants Dagblad 27-12-2018

"De kerk is uit, leve de kerk: inleiding en interactieve kaart"

Eindhovens Dagblad 22-12-2018

"Eijk voorziet minder, maar wel betere katholieken"

Nederlands Dagblad 14-12-2018

"Kardinaal Wim Eijk, de baas van vrijwel niets"

NRC 12-12-2018

De helft van de Belgen noemt zich katholiek, maar wat betekent dat nog? “Niet meer naar de mis, wel ...

Het nieuwsblad 21-11-2018

De aflaat in 2018

Reformatorisch Dagblad 12-11-2018

Antoine Bodar: Leven in een bezeten tijd

Reformatorisch Dagblad 02-11-2018

Aantal katholieken stijgt wereldwijd, behalve in Europa

Nederlands Dagblad 24-10-2018

"Rooms Katholieke kerk.Wat geloven wij?"

Officiele website van de R.K.kerk in Nederland 23-04-2018

Video: Antoine Bodar geeft in een lezing aan hoe r.k. kerk is georganiseerd

11-04-2018

"De Rooms Katholieke kerk en haar oorsprong" Webpagina Mens en Samenleving

Mens en Samenleving 30-12-2014

"Rooms Katholieke kerk" beschrijving op website Katholiek.nl

Website Katholiek.nl 27-01-2013

"Rooms katholiek of charismatisch katholiek" Artikel van Prof. W. v. 't Spijker

In de Rechte Straat 01-01-2010

"Te getuigen van de Christus der Schriften" Recensie boek Ds. Hegger

In de Rechte Straat 01-12-1999

"Katholiek, rooms-katholiek of... helemaal niet katholiek." Artikel van M. V. J. de Craene

Protestants Nederland 01-02-1985

"Reformatorisch licht op de R.K. Kerk" Artikel van Ds. Meyboom en Dr.De Ridder

Protestants Nederland 01-01-1963

Collecties in categorie

Algemeen

In deze collectie verschijnen algemene berichten over de verhouding rooms-katholieken en protestanten die niet in een specifieke collectie thuishoren.

Wat is katholiek?

In de volksmond wordt het woord katholiek meestal gebruikt als een synoniem voor de Rooms-Katholieke kerk. Dit is niet juist. In deze collectie wordt duidelijk gemaakt wat het onderscheid is. De formele betekenis van het woord katholiek is universeel of algemeen.

Wat is rooms-katholiek?

Rooms-katholiek is niet hetzelfde als katholiek. Rooms-katholieken zijn volgelingen die de leer van Rome aanhangen. Katholieken zijn christenen bij wie Christus centraal staat in hun geloofsleven.

Wat is protestant?

De protestanste kerken zijn ontstaan na de Reformatie. De bekendste reformatoren waren Luther, Calvijn en Zwingli. Nadat de rooms-katholieke kerk afstand genomen had van de standpunten der reformatoren tijdens het Concilie van Trente, zijn de protestantse kerken ontstaan. In de loop der jaren zijn dat in Nederland, door kerkscheuringen, verschillende denominaties geworden, zoals, Protestantse Kerk in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten, Christelijk Gereformeerde Kerk en nog andere.

Vijf sola's

In de Reformatie is met name opgeroepen om terug te gaan naar de echte kenmerken van de Vroege Kerk. Met name de mistoestanden in de vorm van aflaten, goede werken en heiligverklaringen werden aan de kaak gesteld. Daartegenover werden, op de Bijbel gebaseerde, waarheden zoals het Woord, genade, geloof, Christus en de glorie van God op de voorgrond geplaatst.

Rechtvaardiging & heiliging

Luther ontdekte bij de bestudering van de brief aan de Galaten hoe zondige mensen rechtvaardig voor God kunnen worden. Hij ontdekte hierin dat hetgeen geleerd werd door Rome in tegenstelling was met hetgeen Gods Woord hierover zegt. De Bijbel zegt dat we alleen door het geloof in Jezus Christus gerechtvaardigd kunnen worden.

Belijdenisgeschriften

Zowel de kerken van de Reformatie als de rooms-katholieke kerk hebben belijdenisgeschriften. Bij de Nederlandse protestantse kerken moet dan met name gedacht worden aan de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Bij de Rooms-Katholieke kerk kennenwe de Cathechismus van de Rooms-Katholieke kerk, diverse pauselijke encyclieken en besluiten van concilies.

Kerkorde, liturgie en ambten

Vanaf het ontstaan van de christelijke kerk is er aandacht geweest voor de handhaving van kerkelijke orde, voor inrichting van de eredienst en voor de vervulling van de ambten. Na de reformatie zijn er grote verschillen ontstaan op dit gebied tussen protestanten en rooms-katholieken.

Verwijzingen naar boeken

Over de reformatie en de verhouding Rome - Reformatie zijn vele boeken verschenen. In deze categorie worden fragmenten uit boeken weergegeven die van belang zijn voor de wederzijdse beeldvorming tussen rooms-katholieken en protestanten (Komende tijd worden nog meer relevante boekfragmenten toegevoegd)

Overige relevante artikelen

In allerlei periodieken is geschreven over de verhouding Rome - Reformatie. In deze collectie een groot aantal artikelen die niet specifiek zijn toegewezen aan een bepaalde categorie.