Sacramenten

Verspeel doop en avondmaal niet

Nederlands Dagblad - 30 oktober 2018

Een kerkdienst waarin gedoopt wordt of avondmaal gevierd zonder dat er eerst gebeden wordt. Ik heb het meer dan eens meegemaakt en dat is buitengewoon problematisch, schrijft Hans Burger.

In kerkdiensten die ik bijwoon, komt het wel eens voor dat er gedoopt wordt of avondmaal gevierd zonder lezing van een formulier. Voor gereformeerden is het een bekend fenomeen: voordat iemand wordt gedoopt, wordt een doopformulier gelezen; zoals we het avondmaalsformulier lezen voor we samen avondmaal vieren. Deze formulieren brengen de betekenis van doop en avondmaal onder woorden. Ook bevatten ze gebeden voor en na de viering en formuleringen die tijdens de viering uitgesproken kunnen worden. Ik heb er geen probleem mee wanneer zulke formulieren niet gebruikt worden.

Vervolgens is natuurlijk wel de vraag, wat er voor die formulieren in de plaats komt. Ik heb nu meermalen meegemaakt, dat er gedoopt wordt of avondmaal gevierd zonder dat eerst gebeden werd. Dat lijkt me buitengewoon problematisch.

Formulieren bevatten de vrucht van reflectie op wat we in de kerk doen, als er gedoopt of avondmaal gevierd wordt. Die formulieren bevatten niet voor niets gebeden. Het weglaten van formulieren maakt het nodig dat we opnieuw nadenken over doop en avondmaal. Ook over het belang van die gebeden voordat er gedoopt of avondmaal gevierd wordt.

delen in wie Hij is
Wat gebeurt er in die gebeden? Hierin bidt de gemeente God de Vader om de dopeling te adopteren als zijn kind, en God de Heilige Geest om de dopeling één te maken met Jezus Christus, zodat deze zal delen in wie Hij is; en zodat we delen in zijn sterven en opstanding. Bij het avondmaal bidt de gemeente God om er door de Heilige Geest voor te zorgen dat we echt in Jezus Christus geloven en zo zijn lichaam mogen eten en zijn bloed mogen drinken. Zodat wij in Hem blijven en Hij in ons. In beide gebeden staat dus het werk van de Heilige Geest centraal, die ons één maakt met Jezus Christus en ons laat delen in wie Hij voor ons is.

Met deze gebeden erkennen we: alleen dankzij God worden wij door wat mensen in doop en avondmaal doen met Hem verbonden. Gods Geest is werkzaam aanwezig en dat is wezenlijk – zonder de Geest geen mystieke eenheid met Jezus Christus. Juist de Heilige Geest maakt door zijn werkzame aanwezigheid het onderdompelen of sprenkelen met water tot de doop; en het eten van brood en drinken van wijn tot avondmaal. Je wordt immers in Christus ‘ingedoopt’ en eet en drinkt Hem om in Hem te blijven; door zijn lichaam te eten worden we zijn lichaam.

Wij mensen kunnen een heleboel, maar één dingen kunnen we niet: onszelf of anderen één maken met Jezus Christus en hen laten delen in zijn dood en opstanding. Alleen de Geest doet dat.

dringend appel
Deze gebeden weglaten kan ertoe leiden dat we de Heilige Geest vergeten, zijn werk te weinig serieus nemen, de eenheid met Christus vergeten. Zelfs in het hart van de kerkdienst kunnen we er last van hebben dat God achter onze horizon verdwijnt. Dan blijven alleen onze water- en maaltijdrituelen over. Deze gebeden vragen God om te doen wat Hij alleen kan. Ze belichamen dat wat God doet en wat mensen doen in de kerk dankzij God met elkaar verbonden raakt.

Daarom een dringend appel: dominees en voorgangers, vergeet nooit dat gebed om de Heilige Geest die als enige één maakt met Jezus Christus, voor je doopt, voor je avondmaal viert. Verspeel doop en avondmaal niet!

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Waar ging het over in de Reformatie?

In deze collectie wordt aan de hand van diverse videos uitgelegd waar het om ging in de Reformatie. Ook wordt inzicht gegeven in de consequenties die de Reformatie heeft gehad.

De Bijbel in de Rooms-Katholieke Kerk en de reformatorische traditie

Er is een duidelijk verschil tussen protestanten en rooms-katholieken wat betreft het gebruik van de Bijbelruikbel. Ten tijde van de Reformatie hadden rooms-katholieke gelovigen vaak niet de beschikking over een Bijbel. Er waren wel delen van de Bijbel in vertaling beschikbaar. Maar ook nu nog wordt de Bijbel door protestanten meer gelezen dan door rooms-katholieken.

Avondmaalopvatting reformatoren

Bij de verschillende reformatoren bestonden verschillende inzichten met betrekking tot de viering van het Heilig Avondmaal. Het belangrijkste verschil van inzicht betrof het karakter van de mis/Avondmaal. Waar in de rooms-katholieke opvatting de mis het aanbieden van het offer van Christus aan God is waarbij de elementen daadwerkelijk veranderen in het lichaam en bloed van Christus, wordt dit laatste in de protestantse tradities ontkend. De verschillende protestantse stromingen hadden elk hun eigen interpretatie van het Avondmaal. Waar volgens Luther Christus met en onder de tekenen aanwezig is, zag Zwingli het vooral als een gedachtenismaaltijd, terwijl Calvijn grote nadruk legde op de geestelijke aanwezigheid van Christus in het Avondmaal.

Vasten

In de rooms-katholieke traditie is vasten altijd al een begrip geweest. Maar er waren ook andere vormen zoals zelfkastijding die met name door kloosterlingen gedaan werden. Dit werd beschouwd als een vorm van verootmoediging en boetedoening voor de zonden.

Bedevaart

Er zijn vele bedevaartplaatsen waar rooms-katholieken massaal naar toe trekken om in de meeste gevallen Maria te vereren. Ook zijn er bedevaartplaatsen die ontstaan zijn vanwege het feit dat daar een godvruchtig persoon heeft gewoond die later heilig verklaard is door de Paus. Bekende bedevaartplaatsen zijn Lourdes en Fatima. Maar ook in Belgie en Nederland zijn bedevaartplaatsen zoals Beauraing en Wittem.

Sacramenten

De Rooms-Katholieke Kerk kent een zevental sacramenten, de protestantse kerken twee. Er is ook een verschil in betekenis van de sacramenten. Een aantal van de rooms-katholieke sacramenten hebben een sterk symbolische waarde, terwijl de protestantse sacramenten dienen ter ondersteuning van het geloof.