Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

"De kerk, het aardse oer-sacrament"

Protestants Nederland - 1 april 1991

Kerk en Ambt bij Thomas van Aquino
In de thomistische theologie is de kerk geheel bepaald door de sacramenten. Sacramentaliteit in het algemeen kan alleen op geldige en effectieve wijze worden opgeroepen door en in de activiteiten van de kerk. Het specifieke zevental individuele sacramenten is slechts geldig door en in de handelingen van de bijzondere ambtsdragers van de kerk.
De grondslag van deze visie is de opvatting, dat de kerk de aardse verschijningsvorm is van het hemelse oer-sacrament. De kerk is Christus'' verheerlijkte lichaam op aarde, de aardse component van Hem, In de kerk is het ''verlengde'' mysterie van de verlossing door Christus aanwezig als een ''eeuwig-actuele werkelijkheid''. In PN van maart werd de thomistische verbinding tussen Christus en de sacramenten van de kerk uitgelegd. In dit artikel wordt uiteengezet welke consequenties het thomistische sacramentsbeginsel heeft voor de kerkopvatting.

Kerk, instituut van samenwerking Als gevolg van de gedachte dat de kerk de aardse component is van Christus, is de kerk niet slechts een heilsmiddel, maar ook het heil van Christus zelf. 1) In de vleeswording van Christus komt het toppunt openbaar van Gods neerbuigende genade voor mensen. Die genade vereist een lichamelijke bemiddehng. Omdat Christus niet persoonlijk lichamelijk op aarde is, vervult de kerk die bemiddelende functie. Ze staat tussen de mensenwereld en de hemelse Christus in. De kerk bemiddelt de genade door de bediening van sacrament en Woord. De Woordbediening van de kerk is afgeleid van haar sacramentele bevoegdheid. In en door de sacramenten wordt het heil van Christus ''onfeilbaar'' en ''effectief'' toebedeeld aan mensen. Volgens Thomas van Aquino ontvangen de sacramenten hun kracht zowel vanuit de hemelse Christus als vanuit de kerk. Christus en de kerk bemiddelen samen het heil voor mensen. De ''in kracht gestelde'' hemelse Christus bekrachtigt de sacramenten samen met de aardse daden van zijn kerk. De kerk ontvangt van Hem de positie om zijn lijden, sterven en opstanding op aarde in de sacramenten te verlengen. Daardoor zijn die aardse sacramenten, zij het op ''gesluierde wijze'', identiek met zijn eenmalige heilsdaden. 2) Omdat de kerk - bestaande uit de gelovigen, het ''Godsvolk'' - het aardse deel is van Christus'' verlossingswerk, ontvangen de sacramenten tevens van haar hun kracht.

De kerkelijke sacramenten vormen dus wezenlijk een heilschenkende samenwerkingssituatie. In de sacramenten ''treedt Christus samen op met het Godsvolk''. Wat Hij ''in objectieve zin alleen deed'', doet Hij in de sacramenten ''samen met het Godsvolk''. In het gebed voor zondaren, dat altijd met het sacrament gepaard gaat, is een gezamenlijke activiteit van de heiligheid van Christus en van de heiligheid van de kerk. Dit gezamenlijke woord van gebed geeft aan het aardse sacramentele teken heiligende kracht. Door het ontvangen ervan wordt vergeving van zonden verkregen. Een herinnering aan Thomas'' filosofische opvatting van de samengesteldheid van de dingen uit materie en vorm, kan deze samenwerkingsgedachte nog verhelderen. De sacramentele teken-elementen brood, wijn en water zijn niet slechts ''materie''. Door de potentie van de gebedswoorden zijn ze ook ''vorm''. Ze worden tot een werkelijkheid, die ver boven hun materiële basis verheven is. De woord-potentie actualiseert in de sacramentele tekenen de vorm van die hogere werkelijkheid. 3) Christus en de kerk verlenen de potentie om de ''forma'' te ontvangen van het verheerlijkte oersacrament. ''Christus neemt stoffelijke dingen op in de dynamische eenheid van zijn werkzame glorielichaam''. Daardoor zijn en geven de sacramentele tekenen datgene wat ze betekenen! In de sacramentele samenwerking tussen Christus en de kerk ontmoeten de ontvangers de Verlosser. In die ontmoeting ''tilt Hij ons van binnenuit op tot een hoger ontologisch niveau''. 4) Op deze wijze overstijgt de deelnemende mens alle natuurlijke krachten.

Religies en kerkelijk effect
Door deze sacramentele overstijging van het natuurlijke wordt de persoonlijke verlossing bewerkt. Welk inhoudelijk effect heeft dat op de ontvanger? Evenals de thomistische leer uitgaat van tweeërlei bekrachtiging van het sacrament, door Christus en door de kerk, zo spreekt Thomas ook van tweeërlei effect van de sacramenten: een religieus en een kerkelijk effect. Het religieuze effect is de ontmoeting met God in en door Christus. In en door de sacramenten worden mensen opgenomen in het eeuwige Godsmysterie. Zo ontstaat de nieuw-geïntegreerde mens: de christen. Aldus begenadigden blijven samenwerken met God om in de weg van sacramentaliteit en sacramenten meerdere genaden te ontvangen. Uiteindelijk komt, in steeds doorgaande wederkerigheid de volle ontmoeting tussen de mens en God tot stand. 5) Hel kerkelijke effect van de sacramenten bindt ontvangers ervan aan de kerk. De kerk is de aardse verschijningsvorm van het oer-sacrament Christus. De religieuze verbinding met Christus in en door de sacramenten krijgt een aardse zichtbare uitwerking door de verbinding met de kerk.

De merktekenen
Een bijzondere rol spelen op dit punt de sacramenten van doopsel, vormsel en priesterwijding. Deze verschaffen de ontvangers een ''merkteken", een zending, een machtiging. Daardoor bezitten zij de bevoegdheid om als deelhebbers aan het priesterschap van Christus, gegradueerd naar de aard van het sacrament, taken uit te voeren in de kerk. Doopsel, vormsel en priesterwijding samen met de andere sacramenten stellen mensen onder de begenadiging van God en geven hen een plaats in de zichtbare kerk. 6) Omdat de kerk zelf het oer-sacrament is, gaat haar werking nog leven boven die van de individuele sacramenten uit. In haar schenkt Christus een bredere en omvangrijkere begenadiging dan in die van het zevental apart. Ook buiten de sacramenten om verspreidt de kerk een klimaat van sacramentaliteit. Deze algemene begenadiging komt tot uiting in de alledaagse handelingen van het Godsvolk. 7) Zo is de kerk het sacramentele heilsinstituut, dat het hele menselijke leven omvat. Zij is het heil. Deelname aan haar schenkt het heil.

De brede sacramentaliteit van de kerk neemt niet weg, dat de zeven sacramenten in engere zin centraal blijven staan. Zij zijn de kernpunten en vormen de ''topbeleving'' van het Christendom. Hier heeft de kerkelijke hiërarchie zijn centrale plaats. Want, in de zeven sacramenten krijgt de ontmoeting met God een ''pregnante ambtelijke uitdrukking''. De Godsgave is ''geconcentreerd aanwezig'' in de bediening van sacrament en Woord door de hiërarchie van kerkelijke ambtsdragers. 8) Deze kerkelijke daden van het bisschoppelijke priesterschap zijn ''de gloeiende brandpunten'' in de ''wereldomvattende manifestatie'' van het aardse oersacrament, de kerk. 9)

Aldus Thomas van Aquino, die voor Rome een ''leraar der kerk is''. Zijn visie verklaart waarom de Rooms Kathoheke Kerk aan een ambtelijke hiërarchie van priesters een allesoverheersende positie toekent. In een volgend artikel hopen wij dit verder te ontvouwen.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

In 2017 is er een verklaring ondertekend door een tiental vertegenwoordigers uit de Rooms-Katholieke en Lutherse Kerk. In deze verklaring wordt de gemeenschappelijke overeenkomst met betrekking tot de rechtvaardiging vastgelegd. De verklaring is in het kader van 500 jaar Reformatie in 2017 ook ondertekend door vertegenwoordigers uit de gereformeerde traditie. Dit gebeurde in Augsburg.

Betekenis en rol van de Bijbel in de Rooms-Katholieke Kerk

Tot aan de Reformatie werd in bijna geen enkel gezin in de Bijbel gelezen. Het lezen van de Bijbel was voorbehouden aan de geestelijkheid (priesters, monniken en theologen). Geestelijken hadden namelijk gestudeerd om de inhoud van de Bijbel te begrijpen. Het feit dat er nauwelijks Bijbels in de landstaal beschikbaar waren vergemakkelijkte het lezen van de Bijbel niet.,

Betekenis zonde en genade in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt anders gedacht over vergeving van zonde dan in de protestantse kerken. Dat vergeving plaatsvind door het zal door een rooms-katholiek bevestigd worden, maar in de dagelijkse geloofsuitoefening is er nog sterk sprake van de gedachte van "goede werken" om zalig te worden. Ook de Maria- en heiligenverering speelt een belangrijke rol in het bereiken van het heil,\ zelf bijdragen aan je zaligheid.

Betekenis Maria en heiligen in de Rooms-Katholieke Kerk

Maria heeft in de Rooms-Katholieke Kerk altijd een belangrijke rol vervult. Zij is een voorbeeld van geloof. De Mariaverering maar ook het aanroepen van heiligen is een veel voorkomend gebruik in roomse kringen. Naar de mening van de protestanten is dit on-Bijbels, omdat er alleen tot God gebeden kan worden en niet tot een ander. Volgens protestanten is de Maria-verering een bedreiging van de unieke rol van Christus als Voorbidder bij God.

Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

Voor een rooms-katholiek geldt dat het lidmaatschap van de Rooms-Katholieke Kerk ook betekent dat je ingelijfd bent in de Kerk van Christus. Bij protestanten staat veel het persoonlijke geloof in de Heere Jezus Christus centraal. Enkel door dit geloof kan iemand zalig worden. Sacramenten zijn in de Rooms-Katholieke Kerk een kanaal waardoor God genade mededeelt, terwijl de sacramenten in de protestantse kerken ter ondersteuning van het geloof dienen.

Betekenis van het heil in r.k. kerk

In de Rooms-Katholieke kerk is het heil verbonden aan het lidmaatschap van de kerk. "Zonder kerk geen heil". De protestanten verbinden het heil aan het geloof in de Heere Jezus Christus. Het instituut kerk functioneert daar veel meer om in gezamelijkheid het geloof te beoefenen en geleerd te worden in de rijkdom van Gods Woord.