Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

"Hoe verloopt een H. Mis? Opbouw van een Eucharistieviering"

www.katholiek.nl - 10 november 2012

Het sacrament van de Eucharistie staat in het hart van de liturgie van katholieke kerk. De Eucharistie wordt gevierd in de vorm van een maaltijd. Sinds het Tweede Vaticaanse Concilie wordt de Eucharistieviering in de volkstaal gelezen. Daarvoor bestond eeuwenlang de riten van de ‘Latijnse Mis’ of Tridentijnse Mis, die overigens nog steeds mogen worden gevolgd.

De liturgie van de eucharistie verloopt volgens een fundamentele structuur die door de eeuwen heen tot op vandaag bewaard is gebleven. Ze ontvouwt zich in twee grote delen die een wezenlijke eenheid vormen:
de samenkomst, de dienst van het woord met de lezingen, de homilie en de voorbede;
de dienst van de eucharistie, met de aanbieding van brood en wijn, de consecratorische dankzegging en de communie.
Het hoogtepunt van de Eucharistie is de consecratie in het eucharistisch hooggebed. De formuleringen kunnen in de loop van het kerkelijk jaar verschillen.

Samenkomst
De gelovigen komen samen, en de priester met zijn misdienaars gaan naar het altaar. Als teken van eerbied buigt de voorganger voor het altaar en kust het. Eventueel wordt het altaar bewierrookt. Vervolgens maakt iedereen een kruisteken.
In de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest.
De cursieve teksten worden gesproken door de voorganger, de vetgedrukte teksten door de verzameling van gelovigen.

BEGROETING
De gelovigen komen samen, en de priester met zijn misdienaars gaan naar het altaar. Als teken van eerbied buigt de voorganger voor het altaar en kust het. Eventueel wordt het altaar bewierrookt. Vervolgens maakt iedereen een kruisteken:
In de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest.
Amen.
Het is het teken, dat de gelovigen zich verzamelen, met Christus als onzichtbare aanwezige. Een moment om je hart te openen voor God. Als vertegenwoordiger van hem gaat de priester of bisschop voor. De voorganger begroet alle aanwezigen, bijvoorbeeld met de teksten:
De genade van de Heer Jezus Christus, de liefde van God en de gemeenschap van de heilige Geest zij met u allen.
En met uw Geest.
of: De Heer zij met u.
En met uw Geest.
of: De Heer zal bij u zijn.
De Heer zal u bewaren
De kern van de viering draait daarom: de Heer komt in het midden van de kerkgemeenschap. Na de begroeting volgt een korte inleiding. Dit kan bijvoorbeeld een inleiding zijn over de viering, over de dag van de viering of over een heilige die die dag wordt vereerd. Het is niet onbelangrijk om de H. Mis voor te bereiden. Dat is wat de begroeting en inleiding dan ook beoogt.

SCHULDBELIJDENIS EN KYRIE
Het is belangrijk om zonde te vermijden. Met de schuldbelijdenis of het Kyrie wordt de vergeving van de zonden afgesmeekt ten overstaan van de gemeenschap:
Ik belijd voor de almachtige God,
en voor u allen,
dat ik gezondigd heb in woord en gedachte,
in doen en laten,
door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn grote schuld
Daarom smeek ik de heilige Maria, altijd maagd
alle engelen en heiligen
en u, broeders en zusters
voor mij te bidden tot de Heer, onze God.
De priester sluit af met een gebed om vergeving:
Moge de almachtige God zich over ons ontfermen, onze zonden vergeven en ons geleiden tot het eeuwig leven. Amen.
Dan volgt het Kyrie:
Heer, ontferm u over ons. Heer, ontferm u over ons
Christus, ontferm u over ons. Christus, ontferm u over ons.
Heer, ontferm u over ons. Heer, ontferm u over ons.

GLORIA EN OPENINGSGEBED
Op de momenten, dat de liturgie dat voorschrijft, wordt de lofzang Gloria gezongen. Het is een dankgebed aan God. In de advent en veertigdagentijd, als periode van inkeer, wordt het Gloria niet gezongen of gezegd.
Eer aan God in den hoge,
en vrede op aarde aan de mensen die Hij liefheeft
Wij loven U.
Wij prijzen en aanbidden U
Wij verheerlijken U en zeggen U dank voor uw grote heerlijkheid
Heer God, hemelse Koning,
God, almachtige Vader
Heer, eniggeboren Zoon, Jezus Christus
Heer God, Lam Gods, Zoon van de Vader
Gij die wegneemt de zonden der wereld, ontferm U over ons
Gij die wegneemt de zonde der wereld, aanvaard ons gebed
Gij die zit aan de rechterhand van de Vader, ontferm U over ons
Want Gij alleen zijt de Heilige
Gij alleen de Heer
Gij alleen de Allerhoogste: Jezus Christus
met de heilige Geest in de heerlijkheid van God de Vader.
Amen.
Direct daarop volgt een moment voor gebed in stilte, vervolgt door het openingsgebed van de priester.
Laat ons bidden. Gebedstekst.
Amen.

DIENST VAN HET WOORD: Bijbel, psalmen, homilie, geloofsbelijdenis en voorbeden
De liturgie van het woord, ookwel dienst van het woord, spreekt God tot de gelovigen door lezingen uit de heilige Schrift. Op zondagen zijn er drie lezingen, doordeweeks meestal twee (tenzij er een bijzondere viering, feest of gedachtenis plaatsvindt). De eerste lezing is uit het Oude Testament of – in de Paastijd – uit de Handelingen van de apostelen. Daarna volgt een psalmtekst of lied en volgt een tweede lezing. De derde lezing is een tekst uit één van de vier evangeliën van het Nieuwe Testament. De eerste en tweede lezing wordt voorgedragen door een lector, de evangelietekst door een diaken of priester. Om zoveel mogelijk van de heilige Schrift te kunnen overwegen, is een driejarige cyclus bedacht.

EVANGELIE
Voor de tekst van de evangelie, gaat iedereen staan en heft het ‘Alleluia’ aan (behalve in de vastentijd).
De voorganger leidt het evangelie in:
De Heer zal bij u zijn
De Heer zal u bewaren
Of: De Heer zij met u.
En met uw geest.
Uit het heilig Evangelie van onze Heer Jezus Christus volgens…
Lof zij U Christus.
Iedere lezing wordt afgesloten met de tekst:
Zo spreekt de Heer.
Wij danken God.

HOMILIE
Vervolgens volgt de homilie, of overweging, door de voorganger. Het omvat vaak een verklaring van de lezingen of de liturgie van dat moment en geeft een verdieping op het mysterie van de Eucharistie, het christelijk geloof en/of hedendaagse vraagstukken uit het leven van alledag.

GELOOFSBELIJDENIS
Op zondagen en hoogfeesten wordt na de lezingen staande de geloofsbelijdenis gezegd of gezongen:
Ik geloof in God, de almachtige Vader,
Schepper van hemel en aarde.
En in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer,
die ontvangen is van de heilige Geest,
geboren uit de maagd Maria
die geleden heeft onder Pontius Pilatus,
is gekruisigd, gestorven en begraven,
die nedergedaald is ter helle,
de derde dag verrezen uit de doden,
die opgestegen is ten hemel,
zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader,
vandaar zal Hij komen oordelen
de levenden en de doden.
Ik geloof in de heilige Geest,
de heilige katholieke kerk,
de gemeenschap van de heiligen;
de vergeving van de zonden;
de verrijzenis van het lichaam;
en het eeuwig leven. Amen.

VOORBEDEN
Daarna leidt de priester of lector de voorbede(n) in. De voorbeden zijn gebedsteksten, waarin de gelovigen tot God bidden voor de noden van de kerk, (leden van) de geloofsgemeenschap, de maatschappij of de wereld. Bijvoorbeeld:
Voor de vrede in de wereld, dat oorlog en geweld moge afnemen.
Heer, onze God, wij bidden U, verhoor ons.

DIENST VAN DE TAFEL
De Eucharistie, of dienst van de tafel of dienst van het Brood, heeft drie momenten:
Bereiding van de gaven
Eucharistisch hooggebed
Communiedienst
Alle drie hebben een duidelijke verwijzing naar het wezen van de Eucharistie, door Jezus tijdens het laatste Avondmaal op Witte Donderdag ingesteld.

BEREIDING VAN DE GAVEN
De gaven van brood worden als eerste naar het altaar gebracht. De priester biedt deze aan God aan:
Gezegend zijt Gij, God, Heer van al wat leeft.
Uit uw milde hand hebben wij het brood ontvangen.
Aan U dragen wij op de vrucht van de aarde, het werk van onze handen.
Maak het voor ons tot brood van eeuwig leven.
Gezegend zijt Gij, God in alle eeuwen.
Vervolgens worden wijn en water naar het altaar gebracht en bidt de priester (in stilte): Water en wijn worden één. Gij deelt ons mens-zijn en neemt ons op in uw goddelijk leven.
De priester biedt de kelk aan God aan, met de woorden: Gezegend zijt Gij, God, Heer van al wat leeft.
Uit uw milde hand hebben wij de beker ontvangen.
Aan U dragen wij op de vrucht van de wijngaard, het werk van onze handen.
Maakt het voor ons tot bron van eeuwig leven.
Gezegend zijt Gij, God in alle eeuwen.
Gebogen bidt de priester in stilte:
In het besef van onze onmacht en onze schuld, vragen wij dat onze offerande voor U aanvaardbaar wordt en wij genade vinden in uw ogen.. Daarna reinigt de priester zijn handen en bidt in stilte: Neem alle schuld van ons af, Heer, maak ons vrij van ongerechtigheid.
Hierna zegt de priester:
Bidt, broeders en zusters, dat mijn en uw offer aanvaard kan worden door God, de almachtige Vader.
Moge de Heer het offer uit uw handen aannemen, tot lof en eer van zijn Naam, tot welzijn van ons en van heel zijn heilige kerk.

GEBED OVER DE GAVEN
Daarna wordt in het gebed over de gaven het bidden samengevat door de priester, met de intentie dat de Heer de gaven aanvaardt, en ze zou voltooien tot Lichaam en Bloed van Christus en tot levende offergave van Hem.

EUCHARISTISCH GEBED
Wat volgt is het tweede element van de Eucharistie: het Eucharistisch hooggebed. Het is een uitbreiding van de tafelzegen van Jezus tijdens het laatste Avondmaal. De priester spreekt het uit namens Christus die zelf handelt in de Eucharistie. De inleiding luidt:
De Heer zij met u. En met uw Geest.
De Heer zal bij u zijn.
De Heer zal u bewaren
Verheft uw hart
Wij zijn met ons hart bij de Heer.
Brengen wij dank aan de Heer, onze God.
Hij is onze dankbaarheid waardig.

PREFATIE EN HEILIG
Vervolgens het eerste deel van het hooggebed: de prefatie, die kan wisselen. Deze wordt afgesloten met het Heilig:
Heilig, heilig, heilig, de Heer, de God der hemelse machten.
Vol zijn hemel en aarde van uw heerlijkheid.
Hosanna in den hoge.
Gezegend Hij die komt in de naam des Heren.
Hosanna in den hoge.

EPICLESE
De priester strekt zijn handen uit over brood en wijn. Hij smeekt dat de heilige Geest de gaven wil voltooiien tot Lichaam en Bloed van Christus: het zogenaamde eerste epiclesegebed. Er zijn verschillende gebedsteksten, bijvoorbeeld:
Waarlijk heilig zijt Gij, Heer, bronwel aller heiligheid: heilig dan, vragen wij, deze gaven door de dauw van uw Geest, opdat zij het Lichaam en Bloed worden van onze Heer Jezus Christus.
Of:
Stort uw Geest nu uit over deze gaven, zodat zij voor ons geheiligd worden tot Lichaam en Bloed van Jezus Christus.
Of:
God, Onze Vader, wij vragen U: zend over dit brood en deze wijn de kracht van uw heilige Geestl dat zij voor ons het Lichaam en Bloed worden van uw veelgeliefde Zoon, Jezus Christus.

CONSECRATIE
In het midden van het dankgebed, komt het instellingsverhaal van de laatste Avondmaal. Het zijn de woorden van de consecratie; het begin van de eucharistische tegenwoordigheid van Christus. Het is door de verandering van brood en wijn in lichaam en bloed van Christus, dat Christus wordt tegenwoordig gesteld in het sacrament (KKK 1375). Deze tegenwoordigheid wordt ‘werkelijk’ genoemd, niet bij wijze van uitsluiting, alsof de andere vormen van tegenwoordigheid niet ‘werkelijk’ waren, maar bij wijze van uitnemendheid, omdat zij wezenlijk is, en omdat door haar de gehele Christus, God en mens, tegenwoordig wordt gesteld. (KKK 1374):
NEEMT EN EET HIERVAN, GIJ ALLEN,
WANT DIT IS MIJN LICHAAM DAT VOOR U WORDT GEGEVEN
NEEMT DEZE BEKER EN DRINKT HIER ALLEN UIT, WANT DIT IS DE BEKER VAN HET NIEUWE, ALTIJDDURENDE VERBOND
DIT IS MIJN BLOED, DAT VOOR U EN VOOR ALLE MENSEN WORDT VERGOTEN TOT VERGEVING VAN DE ZONDEN
BLIJFT DIT DOEN OM MIJ TE GEDENKEN.
Het is de viering van de Aanwezige Heer: Christus is werkelijk in ons midden.
Soms vertelt de priester wat de betekenis is van de hostie en het te communie gaan. Dat wordt gedaan door deze verschillende teksten, bijvoorbeeld om aan te geven wie wel en wie niet te communie mag gaan.

ACCLAMATIE
Direct volgend op de consecratie, nodigt de priester de gelovigen uit voor de acclamatie:
Verkondigen wij het mysterie van het geloof.
Heer Jezus, wij verkondigen uw dood en wij belijden tot Gij wederkeert, dat Gij verrezen zijt.
Of:
Als wij dat eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

EPICLESE
Het kernstuk van het eucharistisch gebed begon met de eerste epiclese, vervolgens de consecreatie en acclamatie en wordt afgerond in de tweede epiclese. Enige voorbeelden:
Zo delen wij in het Lichaam en Bloed van Christus en smeken U dat wij door de heilige Geest worden vergaderd tot één enige kudde.
Of:
Wij bidden: zie naar de offerande van uw kerk en herken het Lam, voor ons geslacht tot offer van verzoening. Beziel ons met zijn heilige Geest zodat wij, vernieuwd door het Lichaam en Bloed van uw Zoon, één lichaam worden bevonden en één zijn van geest in Christus.
Of:
Zend nu, Vader, de Trooster en Helper in ons midden, uw heilige Geest. Wek de gezindheid van Jezus Christus in ons hart. Sterk ons vertrouwen, verruim onze liefde. Raak ons met het vuur van uw Geest en breng ons elkaar nabij.

GEBEDEN OM VOORSPRAAK EN SLOTDOXOLOGIE
Vervolgens komen de gebeden om voorspraak: voor de paus, de bisschoppen, de levenden en overledenen, Maria, de heiligen. Het leidt tot de afsluitende doxologie, de dankzeggende lofprijzing van de drieëne God:
Door Hem en met Hem en in Hem
zal uw Naam geprezen zijn
Heer, onze God, almachtige Vader
in de eenheid van de heilige Geest
hier en nu en in eeuwigheid.
Amen.

ONZE VADER
Het Onze Vader, dat hierop volgt, wordt staande uitgesproken, gevolgd door het gebed om vrede en de wens om de vrede aan elkaar door te geven.
Aangespoord door een gebod van de Heer en door zijn goddelijk woord onderricht, durven wij zeggen:
Onze Vader, die in de hemel zijt
Uw naam worde geheiligd, uw rijk kome,
uw wil geschiede, op aarde zoals in de hemel
Geef ons heden ons dagelijks brood
en vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven
En leidt ons niet in bekoring, maar verlos ons van het kwade.
Verlos ons, Heer, van alle kwaad, geef vrede in onze dagen.
Dat wij, gesteund door uw barmhartigheid, vrij mogen zijn van zonde en beveiligd tegen alle onrust
hoopvol wachtend op de komst van Jezus, Messias, uw Zoon.
Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid in eeuwigheid. Amen.

VREDESWENS
Heer Jezus Christus, Gij hebt aan uw apostelen gezegd: ‘Vrede laat Ik u, mijn vrede geef Ik u;
Let niet op onze zonden, maar op het geloof van uw kerk; vervul uw belofte
Geef vrede in uw naam en maak ons één. Gij die leeft in eeuwigheid.
Amen.
De vrede des Heren zij altijd met u
En met uw Geest.

BREKING VAN HET BROOD
Daarna volgt de breking van het brood. De priester breekt de hostie en laat een stukje in de kelk vallen. De priester bidt in stilte. Tijdens de broodbreking wordt het Lam Gods gezongen of gezegd:
Lam Gods, dat wegneemt de zonder der wereld, ontferm U over ons.
Lam Gods, dat wegneemt de zonder der wereld, ontferm U over ons.
Lam Gods, dat wegneemt de zonder der wereld, ontferm U over ons.
De priester toont het Lichaam van Christus en zeggen zoals de centurio in Kafarnaüm (Mt. 8,8):
Heer, ik ben niet waardig dat Gij tot mij komt
maar spreek en ik zal gezond worden.

COMMUNIERITUS
Dan volgt een communielied en degene die mogen communiceren, komen eerbiedig naar de priester die voor het altaar staat. De communie ontvangen vraagt een zorgvuldige voorbereiding (1 Kor. 11, 26-29):
‘Telkens als u dus dit brood eet en uit de beker drinkt, verkondigt u de dood van de Heer totdat Hij komt. Wie dan op onwaardige wijze het brood eet of uit de beker van de Heer drinkt, bezondigt zich aan het lichaam en het bloed van de Heer. Iedereen moet zichzelf onderzoeken alvorens van het brood te eten en uit de beker te drinken. Wie eet en drinkt zonder het lichaam te onderkennen, eet en drinkt zijn eigen vonnis.’ De priester toont ieder de hostie en zegt:
Lichaam van Christus, waarop de communicant zijn geloof be-aamt. De hostie wordt op de tong gelegd of op de linkerhand. Na het uitreiken van de communie, reinigt de priester de hostieschaal en kelk. Er volgt een moment van stil gebed, voor de gelovigen als voor de priester. Ook kan een lied worden gezongen.
Deze kleine gebedstijd bidt de priester hardop het slotgebed, dat wordt geantwoord met amen door iedereen.

SLOTWOORD
De eigenlijke Eucharistie is ten einde. Aan het einde van de dienst is ruimte om een slotwoord en mededelingen te doen. De priester zegent iedere aanwezige met een laatste kruisteken:
Zegene u de almachtige God, Vader, Zoon en heilige Geest.
Amen.
Gaat nu allen heen.
Wij danken God.
De priester verlaat het altaar en de kerkruimte. De aanwezigen wachten totdat de priester de kerk heeft verlaten. Met de slotwoorden is de mis over. Het is tegelijkertijd een samenvatting van de viering: Eucharistie betekent dankzegging.

Twitter Facebook Google + Pinterest

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

In 2017 is er een verklaring ondertekend door een tiental vertegenwoordigers uit de Rooms-Katholieke en Lutherse Kerk. In deze verklaring wordt de gemeenschappelijke overeenkomst met betrekking tot de rechtvaardiging vastgelegd. De verklaring is in het kader van 500 jaar Reformatie in 2017 ook ondertekend door vertegenwoordigers uit de gereformeerde traditie. Dit gebeurde in Augsburg.

Betekenis en rol van de Bijbel in de Rooms-Katholieke Kerk

Tot aan de Reformatie werd in bijna geen enkel gezin in de Bijbel gelezen. Het lezen van de Bijbel was voorbehouden aan de geestelijkheid (priesters, monniken en theologen). Geestelijken hadden namelijk gestudeerd om de inhoud van de Bijbel te begrijpen. Het feit dat er nauwelijks Bijbels in de landstaal beschikbaar waren vergemakkelijkte het lezen van de Bijbel niet.,

Betekenis zonde en genade in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt anders gedacht over vergeving van zonde dan in de protestantse kerken. Dat vergeving plaatsvind door het zal door een rooms-katholiek bevestigd worden, maar in de dagelijkse geloofsuitoefening is er nog sterk sprake van de gedachte van "goede werken" om zalig te worden. Ook de Maria- en heiligenverering speelt een belangrijke rol in het bereiken van het heil,\ zelf bijdragen aan je zaligheid.

Betekenis Maria en heiligen in de Rooms-Katholieke Kerk

Maria heeft in de Rooms-Katholieke Kerk altijd een belangrijke rol vervult. Zij is een voorbeeld van geloof. De Mariaverering maar ook het aanroepen van heiligen is een veel voorkomend gebruik in roomse kringen. Naar de mening van de protestanten is dit on-Bijbels, omdat er alleen tot God gebeden kan worden en niet tot een ander. Volgens protestanten is de Maria-verering een bedreiging van de unieke rol van Christus als Voorbidder bij God.

Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

Voor een rooms-katholiek geldt dat het lidmaatschap van de Rooms-Katholieke Kerk ook betekent dat je ingelijfd bent in de Kerk van Christus. Bij protestanten staat veel het persoonlijke geloof in de Heere Jezus Christus centraal. Enkel door dit geloof kan iemand zalig worden. Sacramenten zijn in de Rooms-Katholieke Kerk een kanaal waardoor God genade mededeelt, terwijl de sacramenten in de protestantse kerken ter ondersteuning van het geloof dienen.

Betekenis van het heil in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke kerk is het heil verbonden aan het lidmaatschap van de kerk. "Zonder kerk geen heil". De protestanten verbinden het heil aan het geloof in de Heere Jezus Christus. Het instituut kerk functioneert daar veel meer om in gezamelijkheid het geloof te beoefenen en geleerd te worden in de rijkdom van Gods Woord.