Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

"Ook ‘Rome’ sprak over rechtvaardiging"

Protestants Nederland - 1 december 1991

Met een halve Christus genoegen moeten nemen

Op 31 oktober 1999 vond in Augsburg, waar in 1530 de Lutherse Confessio Augustana ondertekend werd, de ondertekening plaats van de rooms-lutherse verklaring over het leerstuk, dat altijd een grote controverse tussen Rome en de Reformatie geweest is, de Rechtvaardigmaking. Rome schijnt meer zicht te krijgen op het geloof, als grond voor de rechtvaardiging van ons zondaren.
Al eerder was er tussen Rome en de Luthersen contact, wat evenwel, in juli vorig jaar, mislukte. Het kon nu wel een verklaring van de Wereldfederatie van de Lutherse kerken zijn, meende de paus, maar stonden die kerken zelf er wel achter? Rome haakte af.

Toch werd met name van Lutherse kant de draad vastgehouden en nu kwam het dan tot de ‘Gemeenschappelijke Officiële Vaststelling’, zoals het nu ondertekende document heet. Daarin hebben, zo lijkt het, de ‘Wereldfederatie van Lutherse kerken’ en kardinaal Ratzinger, Rome, elkaar gevonden. Op dit punt, namelijk van de rechtvaardigingsleer.
Met groot enthousiasme werd het door velen aan Lutherse kant ontvangen - al moet gezegd, dat een vrij groot aantal (243) theologen tegen ondertekening was. Ze waarschuwden dat men in een slop terecht zou komen, zoals prof. Hermann Timm, hoogleraar aan de theologische faculteit van de Universiteit van München het uitdrukte. Opmerkelijk was wel, dat in Augsburg niet alleen de paus, maar ook kardinaal Ratzinger ontbraken. Dat laatste is geen vreemd geluid.

Reform-theologen
Het is niet voor het eerst, dat er een gesprek over de rechtvaardiging van ons zondaren plaats vindt tussen de Reformatie en Rome. Reeds in de tijd van het Concilie van Trente, 1545 en volgende jaren, waren er een aantal zogeheten Reform-theologen die theologische vernieuwingen wilden. Mensen als Contarini, Pole, Driedo, Gropper, roomse theologen. Zij wilden op verscheidene punten teruggaan op Augustinus, de scholastieke theologie opzij schuiven en synthese-pogingen doen, inzake de rechtvaardiging door het geloof, om zo tot overeenstemming met de Reformatie te komen. ’t Kwam zelfs zover dat Contarini, als pauselijke nuntius op de Rijksdag van Regensburg in 1541, verregaande synthese-pogingen deed. Het is toen zelfs gelukt, om met Melanchthon en Bucer en Capito het ééns te worden op dat belangrijke punt! Scheiding tussen Rome en Reformatie scheen niet meer nodig.

Zouden Rome en de Reformatie dus samen kunnen gaan? Is dat er van roomse kant in die jaren ‘con amore’ van gekomen? Neen. ’t Was zelfs zo, dat, toen Contarini enthousiast over de gemaakte vorderingen, uitriep: ‘God zij geloofd. Gisteren zijn de katholieke en de protestantse theologen het eens geworden over de leer van de rechtvaardiging’, hij toen meteen de paus tegenover zich vond. De paus meende dat hij te ver ging. Contarini werd naar Rome geroepen en toen hij een jaar later, in Bologna stierf, kwam de inquisitie op het toneel met als gevolg dat verscheidene van Contarini’s medestanders moesten vluchten...

Luther en Regensburg
Het is bekend, dat Luther over een zogenaamde éénwording zo zijn gedachten had. Hij is op het ‘compromis’ van Regensburg niet gerust geweest. Hij kon nauwelijks geloven, dat de ware leer van de rechtvaardiging zomaar ineens erkenning gevonden had. Was het tot een compromis gekomen, dan zag Luther er meer nadeel dan voordeel in. Erkenning bij Rome?
Op ditzelfde Concilie van Regensburg is ook Calvijn aanwezig geweest. En, als je hém hoort, wordt het wel duidelijk, dat we het mislukken van die synthesepogingen van de progressieve reformtheologen als Contarini niet behoeven te betreuren. Leerzaam is wat Calvijn ten aanzien hiervan destijds geschreven heeft.

Calvijn maakte in 1541 de besprekingen in Regensburg dus van dichtbij mee. Direct nadat er verregaande overeenstemming was bereikt tussen de roomse Contarini en de voormannen van de Reformatie, Melanchthon en Bucer, kwamen er andere punten aan de orde: er moest gesproken worden over de kerk, over het gezag van de paus, over het hiërarchische systeem van Rome. Vooral ook toen daarna het leerstuk van de transsubstantiatie ter sprake kwam, bleek het verschil zeer groot.
Maar Melanchthon en Bucer togen aan het werk om ook die kloof te overbruggen! Wie weet, of de beide partijen elkaar ook op die punten nog zouden kunnen vinden.

Calvijns reactie
Dat ontlokte Calvijn nu het volgende schrijven. We lezen in een brief vanuit Regensburg aan Farel, in Neuchâtel, van 12 mei 1541:

‘Voorzover ik het kan begrijpen, konden we nu gemakkelijk tot een vergelijk komen, wanneer we met een halve Christus genoegen wilden nemen. Philippus (Melanchthon) en Bucer stelden over de transsubstantiatie naar twee kanten acceptabele en goedklinkende stellingen op, om te trachten de tegenstanders tevreden te stellen, zonder zelf iets toe te geven. Het plan bevalt mij niet. Ze hebben er wel een motief voor. Ze hopen namelijk, dat als eenmaal de deur voor de zuivere leer opengezet is, deze dingen in korte tijd vanzelf duidelijk zullen zijn. Daarom willen zij ze nu liever over het hoofd zien. Ze schrikken voor zulke dubbelzinnigheid niet terug. En toch is niets gevaarlijker dan dat’.

Calvijn was er van overtuigd, dat ze beiden de beste bedoelingen hadden, en werkelijk aan niets anders dachten, dan Christus’ Rijk te bevorderen. Maar: ‘Ze passen zich op déze manier teveel bij de omstandigheden aan’. 1)

We begrijpen wat Calvijn vreesde. Hij zag het gevaar, dat op basis van een aantal theologische formuleringen, de Waarheid, waarvoor zovelen naar het schavot of de brandstapel gingen, weer teniet zou gedaan worden en dat de gemeente, die door Gods genade uitgeleid was, weer onder de macht van Rome zou teruggebracht worden!. Calvijn zag het wel: Men zou met een halve Christus genoegen moeten nemen. Dat wil zeggen: àls men het al eens werd over het Avondmaal, dan bleef evengoed de paus nog hoofd van de kerk, met al de gevolgen van dien: namelijk dat het regelrecht in bleef gaan tegen de Here Christus en tegen wat Hij gezegd had (Ef. 1:22,23; Matth. 23:8-11, en andere plaatsen). Dan bleef de hiërarchie Gods volk overheersen, en straks maakten de uitspraken van het Concilie van Trente de dienst uit.

Paus herhaalt ‘Trente’
Zijn deze uitspraken van Trente niet onlangs door de huidige paus Johannes Paulus II naar voren gehaald - om nageleefd te worden? Ook door de Lutherse kerken, als die met Rome één zouden worden? Ze zouden met een halve Christus genoegen moeten nemen. Dat zullen deze kerken toch niet willen: zich met een halve Christus tevreden stellen! Alleen omdat hun Wereldfederatie op een enkel punt met Rome tot overeenstemming kwam. Er staat veel op het spel. Laten de Lutherse kerken in Duitsland en ook die in andere landen op hun hoede wezen!

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

In 2017 is er een verklaring ondertekend door een tiental vertegenwoordigers uit de Rooms-Katholieke en Lutherse Kerk. In deze verklaring wordt de gemeenschappelijke overeenkomst met betrekking tot de rechtvaardiging vastgelegd. De verklaring is in het kader van 500 jaar Reformatie in 2017 ook ondertekend door vertegenwoordigers uit de gereformeerde traditie. Dit gebeurde in Augsburg.

Betekenis en rol van de Bijbel in de Rooms-Katholieke Kerk

Tot aan de Reformatie werd in bijna geen enkel gezin in de Bijbel gelezen. Het lezen van de Bijbel was voorbehouden aan de geestelijkheid (priesters, monniken en theologen). Geestelijken hadden namelijk gestudeerd om de inhoud van de Bijbel te begrijpen. Het feit dat er nauwelijks Bijbels in de landstaal beschikbaar waren vergemakkelijkte het lezen van de Bijbel niet.,

Betekenis zonde en genade in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt anders gedacht over vergeving van zonde dan in de protestantse kerken. Dat vergeving plaatsvind door het zal door een rooms-katholiek bevestigd worden, maar in de dagelijkse geloofsuitoefening is er nog sterk sprake van de gedachte van "goede werken" om zalig te worden. Ook de Maria- en heiligenverering speelt een belangrijke rol in het bereiken van het heil,\ zelf bijdragen aan je zaligheid.

Betekenis Maria en heiligen in de Rooms-Katholieke Kerk

Maria heeft in de Rooms-Katholieke Kerk altijd een belangrijke rol vervult. Zij is een voorbeeld van geloof. De Mariaverering maar ook het aanroepen van heiligen is een veel voorkomend gebruik in roomse kringen. Naar de mening van de protestanten is dit on-Bijbels, omdat er alleen tot God gebeden kan worden en niet tot een ander. Volgens protestanten is de Maria-verering een bedreiging van de unieke rol van Christus als Voorbidder bij God.

Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

Voor een rooms-katholiek geldt dat het lidmaatschap van de Rooms-Katholieke Kerk ook betekent dat je ingelijfd bent in de Kerk van Christus. Bij protestanten staat veel het persoonlijke geloof in de Heere Jezus Christus centraal. Enkel door dit geloof kan iemand zalig worden. Sacramenten zijn in de Rooms-Katholieke Kerk een kanaal waardoor God genade mededeelt, terwijl de sacramenten in de protestantse kerken ter ondersteuning van het geloof dienen.

Betekenis van het heil in r.k. kerk

In de Rooms-Katholieke kerk is het heil verbonden aan het lidmaatschap van de kerk. "Zonder kerk geen heil". De protestanten verbinden het heil aan het geloof in de Heere Jezus Christus. Het instituut kerk functioneert daar veel meer om in gezamelijkheid het geloof te beoefenen en geleerd te worden in de rijkdom van Gods Woord.