Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

Op weg naar 2017

Waarheidsvriend - 14 november 2013

Op weg naar een gemeenschappelijke herdenking van 500 jaar Reformatie hebben de Lutherse Wereldfederatie en de Rooms- Katholieke Kerk een gemeenschappelijke verklaring ondertekend over de rechtvaardiging. Is dit inderdaad een mooie basis?

In deze verklaring uit 1999 staan veel behartigenswaardige dingen, maar ze laat tegelijk veel ruimte voor de klassieke rooms-katholieke opvattingen zoals die in Trente zijn geformuleerd en door de protestantse belijdenisgeschriften zijn veroordeeld. De verklaring stelt wel dat de veroordelingen van de zestiende eeuw niet meer van toepassing zijn, omdat de beide kerken een ontwikkeling hebben doorgemaakt. Rome is inderdaad na het Tweede Vaticaanse Concilie opener geworden voor de goede intenties van Luther en voor die elementen uit de protestantse traditie die de misstanden in de zestiende- eeuwse Rooms-Katholieke Kerk aan het licht hebben gebracht.

KRITISCH LEZEN
Maar wie de verklaring analyseert en vergelijkt met de decreten van Trente en de protestantse belijdenisgeschriften, merkt al snel dat de nieuwe inzichten vooral aan de Lutherse kant te vinden zijn. Dat ligt ook voor de hand, want Rome is minder sterk beïnvloed is door de moderne theologie dan de protestanten. Daarom blijft het voor orthodoxe gereformeerden van belang om zulke oecumenische verklaringen kritisch te lezen, zonder iets af te doen van de oprechte intentie om de kerkelijke eenheid te bevorderen en elkaar te zoeken in wat samenbindt. Bij de formulering van de verhouding tussen rechtvaardiging en heiliging zet de ‘Gemeenschappelijke verklaring over de rechtvaardigingsleer’ in bij de vereniging met Christus: ‘Wanneer de mens in het geloof aan Christus deel heeft, rekent God hem zijn zonde niet toe en brengt in hem werkzame liefde tot stand door de Heilige Geest.’

GODS HANDELINGEN
Dat is in overeenstemming met woorden van de Heidelbergse Catechismus, die leert dat alleen degenen die door het geloof in Christus ingelijfd worden, zalig worden en dat het door die vereniging met hem onmogelijk is dat zij geen vruchten van dankbaarheid voortbrengen. De gereformeerde traditie heeft op dit specifieke punt misschien zelfs minder moeite met de noodzaak van goede werken dan de lutherse traditie, waarin de nadruk soms wel erg eenzijdig op de rechtvaardiging lag. Er is hier echter wel een ander probleem. De verklaring overbrugt de kloof tussen roomskatholiek en luthers door een sterke sacramentele opvatting van de genade. Dat blijkt vooral bij de uitleg van het geloof. Over welk geloof hebben wij het eigenlijk? De verklaring spreekt van ‘het geloof in het heilshandelen van God in Christus’. Waarom niet gewoon het geloof in Christus? Een christen gelooft toch niet in Gods handelingen, maar in God Zelf ?

SACRAMENTEEL
Bij het beoordelen van een oecumenische tekst moet je misschien niet te kritisch zijn, maar deze definitie van het geloof heeft alles te maken met het sacramentele karakter van de genade. Je krijgt de genade van God door middel van de sacramenten. Natuurlijk spelen de sacramenten in de rooms-katholieke traditie een grotere rol dan in de lutherse, waar de prediking van wet en evangelie altijd voorop staat. Maar vergis je niet, ook in de lutherse traditie heeft de prediking een sterk sacramenteel karakter en wordt het geloof niet alleen door de sacramenten versterkt, maar ook gewerkt. De verklaring stelt dat het heil aan de mens ‘door de Heilige Geest (…) in de doop geschonken’ wordt. In de volgende paragraaf heet het zelfs: ‘Wij belijden gezamenlijk dat de Heilige Geest in de doop de mens met Christus verenigt, rechtvaardigt en hem werkelijk vernieuwt.’ Daarom is het geloof dus geen geloof in Christus, maar in het heilshandelen van God, dat zich voltrokken heeft in het werk van Christus én nog steeds voltrekt in de sacramenten. Je moet, met andere woorden, geloven dat je door de doop met Christus verenigd, gerechtvaardigd en vernieuwd bent. De gereformeerde opvatting over de doop is anders. Daar eigent de Heilige Geest de gedoopte door het geloof toe wat hij in Christus al heeft. Wezenlijk is dan niet het geloof in de werking van het sacrament, maar in de belovende God en in de persoon van de Zaligmaker. Je mag op grond van Gods beloften, die in de doop verzegeld worden, in Christus geloven, zodat je met Hem verenigd en door Hem gerechtvaardigd en vernieuwd wordt.

INGEGOTEN
De onderlinge accentverschillen tussen rooms-katholieken en lutheranen zijn op dit punt minder groot dan die tussen de orthodoxgereformeerden enerzijds en de rooms-katholieken en lutheranen anderzijds. Het is in dat licht ook begrijpelijk dat gereformeerden die oproepen tot terugkeer naar Rome vaak ook een sacramentele opvatting over de genade hebben. De meeste oecumenische documenten gaan ervan uit dat iedereen die gedoopt is en het evangelie hoort, daarmee ook deelt in het heil. Het geloof heet dan officieel wel een gave van de Geest, maar dan moet je toch vooral denken aan iets wat je bij de doop krijgt ingegoten. Het zaligmakende werk van de Heilige Geest komt nauwelijks aan de orde.

ZONDE
Ook de rooms-katholieke opvatting over de zonde is niet echt veranderd sinds de zestiende eeuw. Rooms-katholieken beschouwen volgens de gemeenschappelijke verklaring de neiging tot de zonde niet als zonde, omdat er alleen maar zonde kan zijn als er van opzet sprake is. De neiging om te zondigen is niet in overeenstemming met het oorspronkelijke plan van God, maar ze is ook weer niet zo erg dat je daardoor de straf van de eeuwige dood verdient. Als een christen opzettelijk zondigt en zich zo van God afkeert, ‘moet hij in het sacrament der verzoening vergeving en vrede ontvangen door het vergevingswoord dat hem krachtens het verzoeningswerk van God in Christus wordt toegezegd’. Zonder het blijvende sacrament van de biecht en de absolutie, kun je dus niet in de genade blijven delen. Hier wordt de genade uiteindelijk toch weer afhankelijk gemaakt van de bemiddeling door de priester. Zelfs als je ontkent dat de neiging om te zondigen de toorn van God opwekt, zal geen christen zo sterk zijn dat hij of zij nooit meer bewust zondigt. De intentieverklaring ‘Van conflict naar gemeenschap’ dat afgelopen juni verscheen, borduurt voort op de gezamenlijke verklaring van vijftien jaar geleden. Beide kerkgemeenschappen willen in 2017 samen de 500e verjaardag van de Reformatie herdenken. Zij stellen dat het in een tijd van secularisatie en globalisering niet meer verantwoord is om een zestiende- eeuws conflict te laten voortduren. De kerk staat in de 21e eeuw voor nieuwe uitdagingen. Zonder die uitdagingen te bagatelliseren of de nood van de seculiere context te ontkennen, blijft het wel de vraag wat uiteindelijk de prijs van dit soort oecumene is. Uit de documenten waarin Rome consensus zoekt, blijkt dat de rooms-katholieke geloofsleer weinig is veranderd, ondanks de nieuwe openheid en de mildere toon. Die geloofsleer kan ook niet ververanderen zonder het gezag van de kerk en de traditie radicaal aan dat van de Schrift te onderwerpen, want Rome gelooft dat de decreten van de kerk – inclusief die van het concilie van Trente – tot stand gekomen zijn onder de onfeilbare leiding van de Heilige Geest. Oecumene met Rome is in de praktijk vaak vooral te danken aan verwatering van het orthodoxe protestantisme, dat de eigen belijdenisgeschriften als tijdgebonden documenten ziet. De oecumenische documenten weerspiegelen een protestantisme dat alle nadruk te legt op de sacramenten van doop en avondmaal – vaak meteen maar als eucharistie aangeduid – ten koste van het accent op de zaligmakende werking van de Geest, Die alleen ons aan Christus verbindt door het naakte geloof op het naakte Woord van God.

KATHOLIEK
Het vreemde daarbij is wellicht dat de orthodoxe protestanten, die omwille van hun belijdenis de oecumene met Rome afwijzen, in hun geloofsbeleving (waarbij het geloof het hele leven doortrekt) en in hun ethische opvattingen (over leven en dood of huwelijk en seksualiteit) veel dichter bij Rome staan dan de liberale protestantse gesprekspartners die in oecumenische dialogen hun kerken vertegenwoordigen. Er is sinds Willibrord en Bonifatius in Nederland maar een katholieke kerk. Sinds de Reformatie bestaat die kerk uit twee delen. Het ene deel is naar het woord van God gereformeerd en het andere zucht nog onder de hiërarchie van Rome. Het nog-nietnaar- het-Woord-van-God-hervormde deel van de katholieke kerk is gevangen in de Babylonische ballingschap van de dwaling en het naar-het-Woord-van-Godhervormde deel van de katholieke kerk is gevangen in de Babylonische spraakverwarring van de verdeeldheid. Hoe lang nog?

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

In 2017 is er een verklaring ondertekend door een tiental vertegenwoordigers uit de Rooms-Katholieke en Lutherse Kerk. In deze verklaring wordt de gemeenschappelijke overeenkomst met betrekking tot de rechtvaardiging vastgelegd. De verklaring is in het kader van 500 jaar Reformatie in 2017 ook ondertekend door vertegenwoordigers uit de gereformeerde traditie. Dit gebeurde in Augsburg.

Betekenis en rol van de Bijbel in de Rooms-Katholieke Kerk

Tot aan de Reformatie werd in bijna geen enkel gezin in de Bijbel gelezen. Het lezen van de Bijbel was voorbehouden aan de geestelijkheid (priesters, monniken en theologen). Geestelijken hadden namelijk gestudeerd om de inhoud van de Bijbel te begrijpen. Het feit dat er nauwelijks Bijbels in de landstaal beschikbaar waren vergemakkelijkte het lezen van de Bijbel niet.,

Betekenis zonde en genade in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt anders gedacht over vergeving van zonde dan in de protestantse kerken. Dat vergeving plaatsvind door het zal door een rooms-katholiek bevestigd worden, maar in de dagelijkse geloofsuitoefening is er nog sterk sprake van de gedachte van "goede werken" om zalig te worden. Ook de Maria- en heiligenverering speelt een belangrijke rol in het bereiken van het heil,\ zelf bijdragen aan je zaligheid.

Betekenis Maria en heiligen in de Rooms-Katholieke Kerk

Maria heeft in de Rooms-Katholieke Kerk altijd een belangrijke rol vervult. Zij is een voorbeeld van geloof. De Mariaverering maar ook het aanroepen van heiligen is een veel voorkomend gebruik in roomse kringen. Naar de mening van de protestanten is dit on-Bijbels, omdat er alleen tot God gebeden kan worden en niet tot een ander. Volgens protestanten is de Maria-verering een bedreiging van de unieke rol van Christus als Voorbidder bij God.

Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

Voor een rooms-katholiek geldt dat het lidmaatschap van de Rooms-Katholieke Kerk ook betekent dat je ingelijfd bent in de Kerk van Christus. Bij protestanten staat veel het persoonlijke geloof in de Heere Jezus Christus centraal. Enkel door dit geloof kan iemand zalig worden. Sacramenten zijn in de Rooms-Katholieke Kerk een kanaal waardoor God genade mededeelt, terwijl de sacramenten in de protestantse kerken ter ondersteuning van het geloof dienen.

Betekenis van het heil in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke kerk is het heil verbonden aan het lidmaatschap van de kerk. "Zonder kerk geen heil". De protestanten verbinden het heil aan het geloof in de Heere Jezus Christus. Het instituut kerk functioneert daar veel meer om in gezamelijkheid het geloof te beoefenen en geleerd te worden in de rijkdom van Gods Woord.