Betekenis van het heil in r.k. kerk

"Terug naar Paulus’ visie op rechtvaardiging"

Reformatorisch Dagblad - 24 juli 2019

Welk inzicht leidde, in de kern van de zaak, tot de Reformatie? Luther ontdekte dat ”de rechtvaardigheid van God” niet gaat over de rechtvaardigheid die God eist, maar die Hij geeft. Het is geschonken gerechtigheid.

Als Paulus over rechtvaardiging spreekt, betoogt hij niet dat wij steeds rechtvaardiger moeten worden, maar dat wij dankzij Christus’ gerechtigheid rechtvaardig worden verklaard. In één woord: rechtvaardiging is een juridisch begrip. Het gaat over vrijspraak door God als hemelse Rechter.

Deze bekende reformatorische visie op de brieven van Paulus is echter de laatste vijftig jaar sterk onder kritiek gekomen. Er is een nieuwe benadering ontstaan, vaak aangeduid als NPP: de ”New Perspective on Paul”. Volgens NPP projecteerde Luther zijn eigen angsten op Paulus. Maar de apostel had, anders dan Luther, geen gekweld geweten en was geen werkheilige. We moeten Paulus niet lezen in de context van de late middeleeuwen, maar in die van het jodendom van de tweede tempel. Paulus’ theologie gaat, aldus NPP, over de kenmerken van wie tot Gods volk behoren. Dat zijn niet langer degenen die besneden zijn, maar degenen die in Jezus geloven. NPP heeft intussen brede aanvaarding gekregen in de theologische wereld. De klassiek-reformatorische visie wordt vaak als anachronistisch afgewezen.

Stephen Westerholm, emeritus hoogleraar uit Hamilton (Canada), erkent dat het recente Paulusonderzoek nieuwe inzichten heeft gebracht. Toch wil hij vasthouden aan rechtvaardiging als juridisch begrip. Hij gaat in dit boek in gesprek met toonaangevende woordvoerders van NPP, zoals E. P. Sanders, James Dunn en Tom Wright.

Juridische lading

Westerholm laat zien dat wat Paulus over Gods rechtvaardigheid zegt, staat in het licht van oordeel en vrijspraak. Uit de brieven aan Thessalonica bijvoorbeeld blijkt dat Paulus verkondigde dat er een oordeel van God zou komen en dat zijn hoorders alleen vrijgesproken zouden worden als zij in Christus geloofden. Hij sprak hen blijkbaar wel degelijk aan op hun geweten en op hun angst voor het oordeel. Het woord ”rechtvaardigheid” heeft bij Paulus dus een juridische lading die we er niet uit kunnen verwijderen.

Het boek is vooral helder in de kritiek op bepaalde aspecten van NPP. Sommige andere facetten van de rechtvaardigingsleer blijven onderbelicht. De relatie tussen geloof en rechtvaardiging vind ik wat mager besproken, de rol van de toerekening komt in het geheel niet ter sprake. Te gemakkelijk veronderstelt Westerholm dat Luther en Calvijn dezelfde rechtvaardigingsleer hadden en dat je met deze twee theologen ook de reformatorische traditie na hen helder hebt. Maar goed, de bedoeling van het boek is niet om volledig te zijn; de spits ligt op het gesprek met NPP.

De Nederlandse vertaling verdient een zware onvoldoende. Dat begint al met de titel: waarom rechtvaardigmaking in plaats van rechtvaardiging? In de rest van het boek wordt er terecht over rechtvaardiging gesproken. De Engelse titel van het oorspronkelijke boek wordt overigens nergens vermeld. De vertaling is stroef, slordig, houterig. Op de achterflap is een ”thoughtful layman” verworden tot een bedachtzame leek. Bladzijde 18 vermeldt „Stendahl zijn suggestie”, niet „Stendahls suggestie.” ”Punitive and satisfactory theory” wordt weergegeven als „punitieve en bevredigende theorie”, in plaats van als „theorie over straf en voldoening” (blz. 104). Het citaat van Douglas Campbell op dezelfde pagina heb ik in het Engels moeten nazoeken om te begrijpen wat er stond, zo slecht is de Nederlandse vertaling. Blz. 47 vermeldt een boek uit 2011 dat, zo staat erbij, binnenkort verschijnt. Op blz. 83 wordt verwezen naar noot 42 verderop, maar de noten gaan niet verder dan 15. De index van Schriftplaatsen achterin bevat wel Bijbelteksten maar geen paginanummers. Enzovoorts. Is het een haastklus voor de vertaler geweest? Heeft er echt niemand van de uitgever meegelezen?

Ik steun van harte het besluit om dit boek te vertalen en in Nederland op de markt te brengen. Te midden van alle verwarring over de betekenis van de rechtvaardiging kan een boek als dit veel verheldering brengen. Maar de ondermaatse vertaling en de slordige vormgeving werpen onnodige barrières voor de lezer op. Erg jammer.

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

In 2017 is er een verklaring ondertekend door een tiental vertegenwoordigers uit de Rooms-Katholieke en Lutherse Kerk. In deze verklaring wordt de gemeenschappelijke overeenkomst met betrekking tot de rechtvaardiging vastgelegd. De verklaring is in het kader van 500 jaar Reformatie in 2017 ook ondertekend door vertegenwoordigers uit de gereformeerde traditie. Dit gebeurde in Augsburg.

Betekenis en rol van de Bijbel in de Rooms-Katholieke Kerk

Tot aan de Reformatie werd in bijna geen enkel gezin in de Bijbel gelezen. Het lezen van de Bijbel was voorbehouden aan de geestelijkheid (priesters, monniken en theologen). Geestelijken hadden namelijk gestudeerd om de inhoud van de Bijbel te begrijpen. Het feit dat er nauwelijks Bijbels in de landstaal beschikbaar waren vergemakkelijkte het lezen van de Bijbel niet.,

Betekenis zonde en genade in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt anders gedacht over vergeving van zonde dan in de protestantse kerken. Dat vergeving plaatsvind door het zal door een rooms-katholiek bevestigd worden, maar in de dagelijkse geloofsuitoefening is er nog sterk sprake van de gedachte van "goede werken" om zalig te worden. Ook de Maria- en heiligenverering speelt een belangrijke rol in het bereiken van het heil,\ zelf bijdragen aan je zaligheid.

Betekenis Maria en heiligen in de Rooms-Katholieke Kerk

Maria heeft in de Rooms-Katholieke Kerk altijd een belangrijke rol vervult. Zij is een voorbeeld van geloof. De Mariaverering maar ook het aanroepen van heiligen is een veel voorkomend gebruik in roomse kringen. Naar de mening van de protestanten is dit on-Bijbels, omdat er alleen tot God gebeden kan worden en niet tot een ander. Volgens protestanten is de Maria-verering een bedreiging van de unieke rol van Christus als Voorbidder bij God.

Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

Voor een rooms-katholiek geldt dat het lidmaatschap van de Rooms-Katholieke Kerk ook betekent dat je ingelijfd bent in de Kerk van Christus. Bij protestanten staat veel het persoonlijke geloof in de Heere Jezus Christus centraal. Enkel door dit geloof kan iemand zalig worden. Sacramenten zijn in de Rooms-Katholieke Kerk een kanaal waardoor God genade mededeelt, terwijl de sacramenten in de protestantse kerken ter ondersteuning van het geloof dienen.

Betekenis van het heil in r.k. kerk

In de Rooms-Katholieke kerk is het heil verbonden aan het lidmaatschap van de kerk. "Zonder kerk geen heil". De protestanten verbinden het heil aan het geloof in de Heere Jezus Christus. Het instituut kerk functioneert daar veel meer om in gezamelijkheid het geloof te beoefenen en geleerd te worden in de rijkdom van Gods Woord.