Betekenis zonde en genade in de Rooms-Katholieke Kerk

"Rooms-katholieke genadetheologie veranderd"

Reformatorisch Dagblad - 8 maart 2013

De afgelopen halve eeuw is de moderne rooms-katholieke genadetheologie sterk veranderd. ”Genade” veranderde van een bovennatuurlijk begrip in een te ervaren werkelijkheid hier en nu. Daarbij worden de traditionele dogma’s over zonde, Jezus en Maria sterk vanuit de mens geïnterpreteerd.

Dat blijkt uit het proefschrift ”Geleefde genade. Een bijdrage aan de theologie van genade vanuit ervaringen van katholieke vrouwen” (uitg. Narratio, Gorinchem), waarop Trees Versteegen volgende week promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Versteegen onderzocht „genade-ervaringen” van 31 rooms-katholieke vrouwen. Deze vrouwen ervaren genade als het vermogen om met dagelijkse situaties om te gaan. Genade ondersteunt de vrouwen in het volhouden en het overleven in moeilijke situaties.

In de neoscholastieke roomse theologie, gangbaar tot halverwege de twintigste eeuw, wordt uitgegaan van het onderscheid tussen natuur en genade. Genade is een bovennatuurlijke gave die de mens meegedeeld wordt door prediking en sacrament. Genade ‘verheft’ de mens, waardoor hij deel krijgt aan het goddelijk leven. De mens kan de genade verliezen door de zonde, maar deze weer terugwinnen door het sacrament van de biecht. Kenmerkend voor Rome is de opvatting van genade als een innerlijk beginsel, dat door de sacramenten ingestort wordt en de mens activeert tot samenwerken met God.
Versteegen (1956), werkzaam als pastor in de parochie Frater Andreas te Tilburg, laat zien aan de hand van de twintigste-eeuwse rooms-katholieke theologen Henri de Lubac, Edward Schillebeeckx en Karl Rahner hoe de neoscholastieke scheiding van natuur en genade vervangen wordt door een theologisch denken dat uitgaat van een hechte relatie tussen beide terreinen. De natuur is aangelegd op de genade, zoals de mens een natuurlijk verlangen heeft naar God. Dat betekent dat de natuur als zodanig met genade begiftigd is. Versteegen: „De klassieke genade van bijstand, of actuele genade, verdwijnt uit hun theologie. In plaats daarvan is genade aanwezig in de wereld.”

Uit de interviews met de vrouwen blijkt dat genade een geschenk is, maar dat de mens er wel voor open moet staan. Openstaan is geen passieve houding, maar een bewuste gerichtheid. In de woorden van Versteegen: „Genade kan alleen worden ontvangen als men er voor openstaat.”
De promovenda had verwacht dat het zondebegrip, als tegenovergesteld aan genade, uitvoerig onderwerp van gesprek zou zijn. De meeste vrouwen gaven echter aan met het begrip zonde in relatie tot genade niet meer uit de voeten kunnen en dat achter zich te hebben gelaten. Ook legt men minder dan de officiële rooms-katholieke leer de nadruk op de bemiddelende rol van de sacramentele genade. Wel vervult de priester een bemiddelende rol, en verwachten de gelovigen die ook van hen.

In de klassieke genadeleer wordt de mens verlost door Jezus Christus (de ”gratia redemptoris” in de rooms- katholieke traditie). In de gesprekken blijkt dat Jezus een tweevoudige rol vervult: „Enerzijds functioneert Hij als genadevol voorbeeld, anderzijds is Hij een aanwezige vriend die troostvolle ondersteuning biedt.” Ook de Heilige Geest wordt beschouwd als een in het leven aanwezige kracht of een kracht op een inspirerend moment. Versteegen wil niet spreken van een liberale tendens in de rooms-katholieke theologie. „Er is in dit onderzoek meer sprake van een onderscheid tussen de formele en officiële theologie van de kerk en het geleefde geloof van de mensen zelf. De gelovigen laten een veelkleurigheid zien die overeenkomt met die van de protestanten. Genade is geen werkelijkheid die hoog boven de mensen troont, maar dicht bij hen is gekomen en deel van hun werkelijkheid geworden.”

Relevante artikelen uit diverse bronnen

Collecties in categorie

Betekenis "overeenstemming" tussen Rome en Reformatie

In 2017 is er een verklaring ondertekend door een tiental vertegenwoordigers uit de Rooms-Katholieke en Lutherse Kerk. In deze verklaring wordt de gemeenschappelijke overeenkomst met betrekking tot de rechtvaardiging vastgelegd. De verklaring is in het kader van 500 jaar Reformatie in 2017 ook ondertekend door vertegenwoordigers uit de gereformeerde traditie. Dit gebeurde in Augsburg.

Betekenis en rol van de Bijbel in de Rooms-Katholieke Kerk

Tot aan de Reformatie werd in bijna geen enkel gezin in de Bijbel gelezen. Het lezen van de Bijbel was voorbehouden aan de geestelijkheid (priesters, monniken en theologen). Geestelijken hadden namelijk gestudeerd om de inhoud van de Bijbel te begrijpen. Het feit dat er nauwelijks Bijbels in de landstaal beschikbaar waren vergemakkelijkte het lezen van de Bijbel niet.,

Betekenis zonde en genade in de Rooms-Katholieke Kerk

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt anders gedacht over vergeving van zonde dan in de protestantse kerken. Dat vergeving plaatsvind door het zal door een rooms-katholiek bevestigd worden, maar in de dagelijkse geloofsuitoefening is er nog sterk sprake van de gedachte van "goede werken" om zalig te worden. Ook de Maria- en heiligenverering speelt een belangrijke rol in het bereiken van het heil,\ zelf bijdragen aan je zaligheid.

Betekenis Maria en heiligen in de Rooms-Katholieke Kerk

Maria heeft in de Rooms-Katholieke Kerk altijd een belangrijke rol vervult. Zij is een voorbeeld van geloof. De Mariaverering maar ook het aanroepen van heiligen is een veel voorkomend gebruik in roomse kringen. Naar de mening van de protestanten is dit on-Bijbels, omdat er alleen tot God gebeden kan worden en niet tot een ander. Volgens protestanten is de Maria-verering een bedreiging van de unieke rol van Christus als Voorbidder bij God.

Betekenis kerk & sacramenten in de Rooms-Katholieke Kerk

Voor een rooms-katholiek geldt dat het lidmaatschap van de Rooms-Katholieke Kerk ook betekent dat je ingelijfd bent in de Kerk van Christus. Bij protestanten staat veel het persoonlijke geloof in de Heere Jezus Christus centraal. Enkel door dit geloof kan iemand zalig worden. Sacramenten zijn in de Rooms-Katholieke Kerk een kanaal waardoor God genade mededeelt, terwijl de sacramenten in de protestantse kerken ter ondersteuning van het geloof dienen.

Betekenis van het heil in r.k. kerk

In de Rooms-Katholieke kerk is het heil verbonden aan het lidmaatschap van de kerk. "Zonder kerk geen heil". De protestanten verbinden het heil aan het geloof in de Heere Jezus Christus. Het instituut kerk functioneert daar veel meer om in gezamelijkheid het geloof te beoefenen en geleerd te worden in de rijkdom van Gods Woord.